Tại sao có nhiều cách giải thích Kinh Thánh?
"Một Kinh Thánh - Hàng ngàn cách đọc"
"Hãy chuyên tâm trình diện mình được đẹp lòng Đức Chúa Trời... khéo giảng dạy lời của lẽ thật." (2 Ti-mô-thê 2:15)
Mở đầu
Có lẽ đây là câu hỏi mà mọi tín hữu đều từng đặt ra. Nếu Đức Chúa Trời chỉ ban một Kinh Thánh... ...tại sao Hội Thánh lại có nhiều cách giải thích như vậy? Có người kết luận: "Vậy chắc chẳng ai biết sự thật." Có người khác lại nói: "Chỉ Hội Thánh của tôi hiểu đúng." Lịch sử cho thấy cả hai kết luận này đều quá đơn giản. Thực tế phức tạp hơn rất nhiều.
Một ảo tưởng phổ biến
Rất nhiều người nghĩ rằng: Tôi mở Kinh Thánh. → Tôi đọc. → Tôi hiểu đúng. Nhưng trên thực tế, giữa đọc và hiểu có rất nhiều tầng.
Kinh Thánh → Ngôn ngữ → Dịch thuật → Văn hóa → Bối cảnh → Cách giải kinh → Kết luận
Ở mỗi tầng. Con người đều phải đưa ra những quyết định.
Ví dụ
Chúa Jesus nói: "Nếu mắt ngươi làm cớ phạm tội, hãy móc nó đi." Có ai hiểu theo nghĩa đen không? Có. Trong lịch sử đã từng có. Đa số Hội Thánh thì hiểu đây là cách nói cường điệu để nhấn mạnh sự nghiêm trọng của tội lỗi. Điều này cho thấy: Ngay cả khi mọi người đều tin Kinh Thánh là Lời Đức Chúa Trời, họ vẫn có thể khác nhau trong cách hiểu thể loại văn chương và ý định của tác giả.
Sáu nguồn gốc của sự khác biệt
I. Ngôn ngữ. Kinh Thánh không được viết bằng tiếng Việt. Cũng không bằng tiếng Anh. Mà chủ yếu bằng: Hê-bơ-rơ, A-ram, Hy Lạp Koine. Mỗi lần dịch. Là một lần lựa chọn. Ví dụ: Một từ Hy Lạp. Có thể mang nhiều sắc thái. Người dịch phải chọn. Đó là lý do các bản dịch đôi khi khác nhau.
II. Khoảng cách văn hóa. Ví dụ: Khi Chúa Jesus nói: Người chăn chiên. Người Do Thái hiểu ngay. Người Việt Nam thành phố có thể chưa từng gặp người chăn chiên. Khoảng cách văn hóa tạo nên khoảng cách trong cách cảm nhận bản văn.
III. Khoảng cách lịch sử. Giữa chúng ta và Môi-se khoảng 3.400 năm. Giữa chúng ta và Phao-lô khoảng 2.000 năm. Trong thời gian đó, thế giới thay đổi rất nhiều.
IV. Tiền giả định (Presuppositions). Đây là phần cực kỳ quan trọng. Không ai đọc Kinh Thánh mà không mang theo tiền giả định. Ví dụ: Một người tin: Phép lạ vẫn tiếp tục. Sẽ đọc Công vụ khác. Một người tin: Các ân tứ siêu nhiên đã chấm dứt. Sẽ đọc cùng đoạn đó theo cách khác. Điều này không tự động quyết định ai đúng, nhưng nó giúp chúng ta nhận ra rằng mọi người đều đến với bản văn cùng một số giả định ban đầu.
V. Phương pháp giải kinh. Có người đọc rất sát văn cảnh. Có người đọc nhấn mạnh biểu tượng. Có người ưu tiên thần học hệ thống. Có người ưu tiên bối cảnh lịch sử. Những phương pháp khác nhau có thể dẫn đến những kết luận khác nhau.
VI. Hệ thống thần học. Sau nhiều năm. Một hệ thống hình thành. Đến lúc này. Người ta không chỉ đọc Kinh Thánh. Họ đọc Kinh Thánh thông qua một "lăng kính" đã được xây dựng từ trước. Đó là điều tự nhiên. Điều quan trọng là luôn để Kinh Thánh có quyền sửa lại lăng kính đó.
Điều thú vị
Các cuộc tranh luận lớn trong lịch sử. Ít khi bắt đầu bằng: "Tôi không tin Kinh Thánh." Mà thường bắt đầu bằng: "Tôi nghĩ câu này nên được hiểu thế này." Hay: "Theo tôi, toàn bộ Kinh Thánh dẫn đến kết luận này." Nói cách khác. Đa số các cuộc tranh luận trong nội bộ Cơ Đốc giáo đều là tranh luận về cách hiểu, không phải về việc Kinh Thánh có thẩm quyền hay không.
Mọi khác biệt có giống nhau không?
Không. Đây là điều rất quan trọng. Có những khác biệt:
Cấp 1: Ảnh hưởng đến nền tảng đức tin. Ví dụ: Thần tính của Chúa Giê-xu. Sự phục sinh. Ba Ngôi.
Cấp 2: Ảnh hưởng đến cấu trúc giáo hội. Ví dụ: Hình thức báp-tem. Cách tổ chức Hội Thánh. Chức vụ.
Cấp 3: Khác biệt nhưng vẫn có thể cùng thờ phượng. Ví dụ: Thời điểm Chúa tái lâm. Một số cách hiểu về các ân tứ. Một số chi tiết của trình tự các sự kiện cuối cùng.
Điều này không có nghĩa các vấn đề cấp 2 hay cấp 3 không quan trọng. Nó chỉ giúp chúng ta nhận ra rằng không phải mọi bất đồng đều có cùng mức độ ảnh hưởng.
Bài học từ lịch sử
Trong lịch sử Hội Thánh. Đã có những thời kỳ. Người ta chia rẽ vì những điều rất nhỏ. Nhưng cũng có những thời kỳ. Các tín hữu khác truyền thống vẫn hợp tác trong: dịch Kinh Thánh, giáo dục, cứu trợ, truyền giáo. Điều này nhắc chúng ta rằng sự khác biệt thần học không nhất thiết phải dẫn đến sự thù địch.
Một nguyên tắc nghiên cứu
Từ chương này trở đi. Mỗi khi gặp một lập trường. Chúng ta sẽ hỏi tám câu.
- Họ đang giải thích đoạn nào?
- Họ dùng phương pháp giải kinh nào?
- Họ chịu ảnh hưởng lịch sử nào?
- Họ chịu ảnh hưởng văn hóa nào?
- Họ phản ứng với vấn đề nào của thời đại mình?
- Điểm mạnh của lập luận là gì?
- Điểm mà các lập trường khác phê bình là gì?
- Quan điểm này đã ảnh hưởng đến Hội Thánh như thế nào trong lịch sử?
Đây sẽ trở thành "khung phân tích" cho toàn bộ các chương sau.
Kết luận chương
Nếu chỉ có một điều người đọc nhớ. Mình muốn đó là câu này.
Có nhiều cách giải thích Kinh Thánh không phải vì Đức Chúa Trời nói mơ hồ trong mọi vấn đề, mà vì con người đến với Kinh Thánh bằng những ngôn ngữ, bối cảnh, phương pháp và tiền giả định khác nhau.
Điều đó không làm cho việc tìm kiếm chân lý trở nên vô nghĩa. Ngược lại. Nó kêu gọi chúng ta học với lòng khiêm nhường hơn.