Kinh Thánh giải thích Kinh Thánh
(Scriptura Scripturam Interpretatur)
"...bắt đầu từ Môi-se và tất cả các tiên tri, Ngài giải thích cho họ những điều chỉ về chính mình trong toàn bộ Kinh Thánh." (Lu-ca 24:27)
16.1. Một nguyên tắc nghe rất đơn giản
Trong hầu hết các lớp học Kinh Thánh, người ta thường nghe câu: "Nếu một câu khó hiểu, hãy để những câu rõ ràng hơn giải thích." Câu nói này dường như rất hợp lý và đã trở thành một nguyên tắc phổ biến trong nhiều truyền thống Cơ Đốc. Tuy nhiên, nếu đào sâu hơn, chúng ta sẽ nhận ra rằng đằng sau nguyên tắc tưởng như đơn giản ấy là một trong những nền tảng quan trọng nhất của toàn bộ giải kinh học.
"Kinh Thánh giải thích Kinh Thánh" không phải là một câu được viết nguyên văn trong Kinh Thánh. Đây là một nguyên tắc được rút ra từ cách chính các tác giả Kinh Thánh đọc những phần Kinh Thánh trước họ. Các tác giả Tân Ước liên tục trích dẫn Cựu Ước để giải thích thân vị và công việc của Chúa Giê-xu. Chúa Giê-xu cũng nhiều lần giải thích một đoạn Kinh Thánh bằng cách đặt nó trong mối liên hệ với những đoạn khác. Điều này cho thấy Kinh Thánh không phải là tập hợp của sáu mươi sáu cuốn sách độc lập, mà là một mặc khải thống nhất với một câu chuyện cứu chuộc xuyên suốt.
Tuy nhiên, việc nói rằng Kinh Thánh giải thích Kinh Thánh không có nghĩa là mọi đoạn đều có thể được ghép với nhau một cách tùy ý. Chính tại điểm này, lịch sử Hội Thánh đã chứng kiến nhiều thành công nhưng cũng không ít sai lầm.
16.2. Nguồn gốc của nguyên tắc
Ý tưởng rằng các phần tối nghĩa nên được đọc trong ánh sáng của các phần rõ ràng đã xuất hiện khá sớm trong lịch sử Hội Thánh. Augustine từng viết rằng khi gặp một đoạn khó hiểu, người đọc nên tìm kiếm sự soi sáng từ những đoạn khác nói rõ hơn về cùng chủ đề. Đến thời Cải Chánh, Martin Luther và John Calvin phát triển nguyên tắc này thành một phần quan trọng của phương pháp giải kinh lịch sử–ngữ pháp. Đối với họ, Kinh Thánh có sự thống nhất nội tại vì cùng một Đức Chúa Trời là tác giả tối hậu của toàn bộ mặc khải.
Điều đáng chú ý là ngay cả trong truyền thống Công giáo và Chính Thống giáo, dù nhấn mạnh vai trò của Truyền thống và Hội Thánh trong việc giải thích Kinh Thánh, nguyên tắc so sánh các đoạn Kinh Thánh với nhau vẫn luôn được sử dụng. Sự khác biệt không nằm ở việc có áp dụng nguyên tắc này hay không, mà ở câu hỏi: Ai là người có thẩm quyền cuối cùng để xác định cách các đoạn ấy liên hệ với nhau?
16.3. Tính thống nhất của Kinh Thánh
Nguyên tắc này dựa trên một giả định thần học rất quan trọng: Kinh Thánh có sự thống nhất. Điều đó không có nghĩa mọi sách đều sử dụng cùng một ngôn ngữ, cùng một thể loại hay cùng một góc nhìn. Trái lại, sự thống nhất của Kinh Thánh tồn tại giữa sự đa dạng.
Ví dụ, bốn sách Phúc Âm kể cùng một câu chuyện nhưng với những mục đích thần học khác nhau. Ma-thi-ơ viết nhiều cho độc giả Do Thái, Mác nhấn mạnh hành động của Chúa Giê-xu, Lu-ca quan tâm đến dòng lịch sử cứu chuộc, còn Giăng tập trung vào căn tính thần học của Đấng Christ. Những khác biệt ấy không nhất thiết là mâu thuẫn; chúng giống như bốn góc nhìn về cùng một sự kiện.
Từ góc nhìn này, việc để Kinh Thánh giải thích Kinh Thánh không nhằm xóa bỏ sự đa dạng của các tác giả, mà nhằm nhận ra sự thống nhất của mặc khải đằng sau sự đa dạng ấy.
16.4. Một ví dụ về nguyên tắc này
Hãy xem xét khái niệm "đức tin". Trong thư Gia-cơ, người đọc có thể nghĩ rằng tác giả nhấn mạnh việc làm như điều kiện của sự xưng công bình. Trong khi đó, thư Rô-ma của Phao-lô nhấn mạnh rằng con người được xưng công bình bởi đức tin chứ không bởi việc làm của luật pháp.
Nếu chỉ đọc một trong hai thư, người đọc rất dễ kết luận rằng hai tác giả mâu thuẫn với nhau. Tuy nhiên, khi đặt hai thư vào trong toàn bộ Kinh Thánh, nhiều nhà giải kinh nhận thấy Phao-lô và Gia-cơ đang trả lời hai câu hỏi khác nhau. Phao-lô phản đối quan niệm rằng con người có thể kiếm được sự cứu rỗi nhờ việc làm; Gia-cơ phản đối một thứ "đức tin" chỉ tồn tại trên môi miệng nhưng không sinh ra đời sống mới. Trong cách đọc này, hai tác giả không phủ nhận nhau mà bổ sung cho nhau.
Điều quan trọng ở đây không phải là mọi người đều đồng ý với kết luận trên, mà là phương pháp: không xây dựng giáo lý chỉ từ một đoạn, mà đặt đoạn ấy vào toàn bộ lời chứng của Kinh Thánh.
16.5. Những giới hạn của nguyên tắc
Mặc dù rất hữu ích, nguyên tắc "Kinh Thánh giải thích Kinh Thánh" cũng có thể bị lạm dụng. Một trong những sai lầm phổ biến nhất là ghép các câu ở những bối cảnh hoàn toàn khác nhau chỉ vì chúng có cùng một từ khóa. Chẳng hạn, từ "lửa" xuất hiện trong nhiều sách Kinh Thánh với những ý nghĩa rất khác nhau: sự hiện diện của Đức Chúa Trời, sự phán xét, sự thanh tẩy hay sự thử luyện. Nếu chỉ dựa vào từ "lửa" mà gom tất cả các đoạn lại với nhau, người đọc sẽ tạo ra một bức tranh không phản ánh ý định của từng tác giả.
Một nguy cơ khác là sử dụng những đoạn rõ ràng theo một truyền thống thần học để giải thích những đoạn còn đang tranh luận. Ví dụ, trong cuộc tranh luận về tiền định, cả truyền thống Cải Chánh lẫn Arminian đều nói rằng mình đang để "những đoạn rõ ràng" giải thích "những đoạn khó". Tuy nhiên, điều họ bất đồng chính là đoạn nào thực sự rõ ràng. Điều này cho thấy nguyên tắc không tự động giải quyết mọi bất đồng; nó vẫn cần được áp dụng với sự khiêm nhường và ý thức về các giả định thần học của chính mình.
16.6. Từ toàn bộ Kinh Thánh đến thần học hệ thống
Nguyên tắc này cũng là nền tảng của Thần học Hệ thống. Không có giáo lý lớn nào được xây dựng chỉ từ một câu Kinh Thánh. Giáo lý về Ba Ngôi, sự nhập thể, sự cứu rỗi hay Hội Thánh đều hình thành từ việc tổng hợp lời chứng của rất nhiều bản văn khác nhau. Điều này giải thích vì sao các nhà thần học thường nói đến "toàn bộ lời chứng của Kinh Thánh" (the whole counsel of God), thay vì chỉ dựa vào một đoạn đơn lẻ.
Tuy nhiên, việc tổng hợp cũng phải tôn trọng sự phát triển của mặc khải. Chúng ta không nên đọc Môi-se như thể ông đã biết mọi điều mà Giăng biết. Mỗi tác giả viết từ vị trí của mình trong lịch sử cứu chuộc, và sự mặc khải đạt đến đỉnh điểm nơi Đức Chúa Giê-xu Christ.
Kết luận
"Kinh Thánh giải thích Kinh Thánh" không phải là một khẩu hiệu để chấm dứt mọi tranh luận, mà là một lời mời đọc Kinh Thánh như một tổng thể thống nhất. Nguyên tắc này giúp người đọc tránh việc xây dựng giáo lý từ những câu bị tách khỏi văn cảnh, đồng thời khuyến khích họ lắng nghe toàn bộ lời chứng của Kinh Thánh trước khi đi đến kết luận. Tuy nhiên, chính nguyên tắc này cũng đòi hỏi sự cẩn trọng, bởi việc xác định các mối liên hệ giữa các bản văn luôn cần được thực hiện trong ánh sáng của văn cảnh, lịch sử và tiến trình mặc khải.