Kinh Thánh có một ý nghĩa hay nhiều ý nghĩa?
"Trước hết phải biết rõ rằng không có lời tiên tri nào trong Kinh Thánh lại đến từ sự giải thích riêng của người ta." (2 Phi-e-rơ 1:20)
11.1. Một câu hỏi tưởng đơn giản nhưng làm thay đổi toàn bộ thần học
Khi một tín hữu mở Kinh Thánh và đọc một câu, họ thường mặc nhiên cho rằng câu ấy có một ý nghĩa rõ ràng. Tuy nhiên, lịch sử giải kinh cho thấy đây không phải là điều mọi truyền thống đều đồng ý. Từ thời các Giáo phụ cho đến các nhà giải kinh hiện đại, một trong những câu hỏi lớn nhất luôn là: Một bản văn Kinh Thánh có bao nhiêu ý nghĩa mà Đức Chúa Trời muốn truyền đạt?
Câu hỏi này ảnh hưởng đến hầu hết mọi lĩnh vực thần học. Nó quyết định cách chúng ta đọc các lời tiên tri về Đấng Mê-si, cách hiểu các dụ ngôn của Chúa Giê-xu, cách giải thích sách Khải Huyền và thậm chí cả cách xây dựng các giáo lý lớn.
11.2. Ý nghĩa của tác giả hay ý nghĩa của người đọc?
Trong nghiên cứu hiện đại, phần lớn các học giả phân biệt ba khái niệm.
Thứ nhất là ý nghĩa của tác giả (authorial intent): tác giả được Đức Thánh Linh soi dẫn muốn truyền đạt điều gì cho độc giả đầu tiên?
Thứ hai là ý nghĩa mà bản văn có thể gợi ra đối với người đọc (reader response): người đọc ở những thời đại khác nhau có thể cảm nhận hoặc áp dụng bản văn theo nhiều cách.
Thứ ba là sự áp dụng (application): cùng một chân lý có thể được áp dụng vào nhiều hoàn cảnh khác nhau mà không làm thay đổi ý nghĩa nguyên thủy.
Đa số các truyền thống Cơ Đốc chính thống đều đồng ý rằng cần phân biệt giữa ý nghĩa và sự áp dụng. Một bản văn có thể có nhiều cách áp dụng, nhưng không vì thế mà có vô số ý nghĩa trái ngược nhau.
11.3. Trường phái Alexandria và Antioch
Ngay từ những thế kỷ đầu, hai xu hướng lớn đã xuất hiện.
Trường phái Alexandria, chịu ảnh hưởng của môi trường triết học Hy Lạp, thường nhấn mạnh ý nghĩa biểu tượng hoặc thuộc linh của bản văn. Origen là đại diện nổi bật. Ông cho rằng nhiều đoạn Kinh Thánh mang nhiều tầng ý nghĩa: nghĩa lịch sử, nghĩa đạo đức và nghĩa thuộc linh.
Ngược lại, trường phái Antioch nhấn mạnh ý nghĩa lịch sử và ngữ pháp. Theodore of Mopsuestia và John Chrysostom cho rằng người giải kinh trước hết phải xác định tác giả đang nói gì trong hoàn cảnh cụ thể của mình trước khi tìm kiếm bất kỳ ý nghĩa thần học nào.
Cuộc đối thoại giữa hai trường phái này đã ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ lịch sử giải kinh sau đó.
11.4. Thời Cải Chánh và nguyên tắc "một ý nghĩa"
Các nhà Cải Chánh như Martin Luther và John Calvin phê bình việc lạm dụng cách giải thích ngụ ngôn trong thời Trung Cổ. Họ nhấn mạnh rằng mỗi bản văn trước hết có một ý nghĩa được xác định bởi ngữ pháp, văn mạch và ý định của tác giả.
Điều này không có nghĩa họ phủ nhận các hình bóng hay tiên biểu trong Kinh Thánh. Ngược lại, họ chấp nhận những tiên biểu mà chính Kinh Thánh xác nhận, nhưng thận trọng với việc tạo ra các ý nghĩa biểu tượng không có cơ sở từ bản văn.
Nguyên tắc này trở thành nền tảng của phương pháp giải kinh lịch sử–ngữ pháp (historical-grammatical interpretation), vốn vẫn là phương pháp chủ đạo trong nhiều chủng viện Tin Lành ngày nay.
11.5. Có ngoại lệ không?
Một câu hỏi thường được đặt ra là: nếu mỗi bản văn chỉ có một ý nghĩa, tại sao Tân Ước đôi khi sử dụng Cựu Ước theo những cách dường như vượt ra ngoài ý nghĩa ban đầu?
Ví dụ, Ma-thi-ơ 2:15 trích Ô-sê 11:1: "Ta đã gọi Con Ta ra khỏi Ai Cập." Trong văn cảnh của Ô-sê, câu này nói về dân Y-sơ-ra-ên trong cuộc Xuất Ai Cập. Tuy nhiên, Ma-thi-ơ áp dụng câu ấy cho Chúa Giê-xu.
Điều này đã dẫn đến nhiều cách giải thích. Một số học giả cho rằng đây là tiên biểu (typology), trong đó lịch sử của Y-sơ-ra-ên báo trước Đấng Christ. Một số khác nhấn mạnh khái niệm sự ứng nghiệm đầy đủ hơn (fuller sense hoặc sensus plenior), tức là Đức Chúa Trời, với tư cách là tác giả tối hậu của Kinh Thánh, đã đặt trong bản văn một chiều kích mà tác giả loài người chưa hiểu trọn.
Đây là một trong những chủ đề mà chúng ta sẽ dành cả một chương riêng sau này.
11.6. Những nguy cơ cần tránh
Nếu cho rằng mỗi bản văn có vô số ý nghĩa ngang nhau, người đọc rất dễ rơi vào chủ nghĩa chủ quan, nơi ý nghĩa phụ thuộc hoàn toàn vào cảm nhận cá nhân.
Ngược lại, nếu áp dụng nguyên tắc "một ý nghĩa" một cách cứng nhắc mà không để ý đến cách chính các tác giả Tân Ước đọc Cựu Ước, người đọc cũng có thể bỏ lỡ những chiều kích thần học quan trọng của mặc khải.
Do đó, nhiệm vụ của nhà giải kinh không phải là chọn một thái cực, mà là tìm cách giải thích vừa tôn trọng văn cảnh nguyên thủy, vừa lắng nghe cách Kinh Thánh tự diễn giải chính mình.
Kết luận
Câu hỏi "Kinh Thánh có một hay nhiều ý nghĩa?" không thể được trả lời bằng một khẩu hiệu đơn giản. Lịch sử Hội Thánh cho thấy sự đồng thuận khá rộng rằng bản văn có một ý nghĩa nền tảng gắn với ý định của tác giả và văn cảnh lịch sử. Đồng thời, nhiều truyền thống cũng thừa nhận rằng trong một số trường hợp, đặc biệt là các lời tiên tri và tiên biểu được Tân Ước sử dụng, mặc khải của Đức Chúa Trời có thể bộc lộ những chiều kích sâu hơn khi kế hoạch cứu chuộc được hoàn tất trong Đấng Christ.
Bảng tổng kết
| Quan điểm | Khẳng định chính | Điểm mạnh | Câu hỏi còn mở |
|---|---|---|---|
| Một ý nghĩa lịch sử | Mỗi bản văn có một ý nghĩa nguyên thủy | Bảo vệ văn cảnh và ý định của tác giả | Giải thích thế nào về cách Tân Ước dùng Cựu Ước? |
| Nhiều tầng ý nghĩa | Bản văn có thể có nhiều tầng ý nghĩa | Thấy được sự phong phú của mặc khải | Làm sao tránh giải thích tùy tiện? |
| Sensus plenior | Đức Chúa Trời có thể đặt ý nghĩa đầy đủ hơn | Giải thích được nhiều trích dẫn Tân Ước | Làm sao xác định đâu là "ý nghĩa đầy đủ hơn"? |