PROJECTBEREA
BẢN THẢO V0.1  /  CHƯƠNG 17
MỤC II · HỌC CÁCH ĐỌC KINH THÁNH

Mặc khải tiến triển

Project Berea·9 phút đọcBản thảo v0.1

"Đức Chúa Trời, từ xưa đã nhiều lần nhiều cách phán dạy tổ phụ chúng ta qua các đấng tiên tri, nhưng trong những ngày sau rốt này đã phán dạy chúng ta qua Con Ngài." (Hê-bơ-rơ 1:1–2)

Có lẽ một trong những trải nghiệm phổ biến nhất của người mới đọc Kinh Thánh là cảm giác như đang đọc hai bức chân dung khác nhau về Đức Chúa Trời. Trong Cựu Ước, họ gặp một Đức Chúa Trời thiết lập giao ước với Áp-ra-ham, ban Luật pháp qua Môi-se, truyền dân Israel chinh phục Ca-na-an và nhiều lần đoán phạt các dân tộc. Sang Tân Ước, họ gặp Chúa Giê-xu giảng về yêu kẻ thù, tha thứ bảy mươi lần bảy và kêu gọi cầu nguyện cho những người bắt bớ mình. Từ đó, nhiều người đặt câu hỏi: Đức Chúa Trời có thay đổi không? Hay Cựu Ước và Tân Ước đang trình bày hai hình ảnh khác nhau về Ngài?

Ngay từ những thế kỷ đầu, Hội Thánh đã phải đối diện với câu hỏi này. Một trong những nhân vật gây tranh cãi nhất là Marcion (thế kỷ II). Ông cho rằng Đức Chúa Trời của Cựu Ước là một vị thần công bình nhưng nghiêm khắc, trong khi Cha của Chúa Giê-xu là Đức Chúa Trời của tình yêu và ân điển. Từ giả định đó, Marcion bác bỏ gần như toàn bộ Cựu Ước và chỉ chấp nhận một phần Tân Ước. Hội Thánh sơ khai xem quan điểm này là sai lạc, không chỉ vì nó cắt bỏ phần lớn Kinh Thánh, mà còn vì nó chia cắt sự thống nhất của mặc khải. Điều thú vị là dù ngày nay rất ít người tự nhận mình theo Marcion, tư tưởng của ông vẫn xuất hiện dưới những hình thức tinh vi hơn. Mỗi khi ai đó nói: "Đức Chúa Trời Cựu Ước khác với Đức Chúa Trời Tân Ước", họ đang lặp lại một vấn đề mà Hội Thánh đã tranh luận từ gần hai nghìn năm trước.

Khái niệm mặc khải tiến triển được hình thành để trả lời chính câu hỏi đó. Theo cách hiểu phổ biến trong thần học Cơ Đốc, mặc khải tiến triển không có nghĩa là Đức Chúa Trời thay đổi, cũng không có nghĩa các chân lý cũ bị phủ nhận bởi các chân lý mới. Thay vào đó, nó khẳng định rằng Đức Chúa Trời bày tỏ chính Ngài và chương trình cứu chuộc của Ngài từng bước một trong lịch sử. Nói cách khác, sự thay đổi nằm ở mức độ mặc khải, chứ không nằm ở bản tính của Đấng mặc khải.

Một hình ảnh thường được các nhà thần học sử dụng là bình minh. Khi mặt trời mọc, ánh sáng lúc sáu giờ sáng không khác bản chất với ánh sáng lúc mười hai giờ trưa. Điều khác nhau là cường độ và mức độ rõ ràng. Người đứng trên cánh đồng lúc bình minh đã thực sự nhìn thấy mặt trời, nhưng chưa thấy toàn bộ khung cảnh. Khi mặt trời lên cao, những gì đã thấy trước đó không bị phủ nhận; chúng được soi sáng đầy đủ hơn. Theo nhiều nhà thần học, mối quan hệ giữa Cựu Ước và Tân Ước cũng tương tự như vậy. Cựu Ước không phải là một mặc khải sai lầm cần bị thay thế, mà là một mặc khải chân thật nhưng chưa hoàn tất. Tân Ước không xóa bỏ Cựu Ước; nó đưa những hạt giống đã được gieo trong Cựu Ước đến chỗ trưởng thành.

Chúng ta có thể quan sát nguyên tắc này ngay trong cách Kinh Thánh nói về Đấng Mê-si. Trong Sáng Thế Ký 3:15, sau sự sa ngã của A-đam và Ê-va, lời hứa đầu tiên chỉ nói đến "dòng dõi của người nữ". Người đọc chưa biết người ấy là ai, khi nào sẽ đến hay bằng cách nào sẽ chiến thắng con rắn. Đến Áp-ra-ham, mặc khải được thu hẹp: dòng dõi ấy sẽ đến qua gia đình của ông. Đến Gia-cốp, phạm vi tiếp tục thu hẹp vào chi phái Giu-đa. Đến Đa-vít, lời hứa xác định rằng Đấng ấy sẽ là một vị vua thuộc dòng dõi Đa-vít. Các tiên tri như Ê-sai và Mi-chê bổ sung thêm rằng Ngài sẽ sinh bởi một trinh nữ, chịu đau khổ vì tội lỗi của dân và sinh tại Bết-lê-hem. Cuối cùng, Tân Ước công bố rằng tất cả những đường nét ấy hội tụ nơi Chúa Giê-xu Christ. Mỗi giai đoạn không phủ nhận giai đoạn trước, nhưng làm cho bức tranh ngày càng rõ hơn.

Điều này cũng đúng với nhiều giáo lý khác. Chẳng hạn, niềm tin về sự sống lại không được trình bày đầy đủ ngay từ đầu Cựu Ước. Trong những sách đầu, trọng tâm thường là sự sống, đất hứa và giao ước trong lịch sử. Tuy nhiên, càng về sau, đặc biệt trong Đa-ni-ên 12, Ê-sai 26 và một số Thi Thiên, niềm hy vọng về sự sống lại bắt đầu được bày tỏ rõ ràng hơn. Đến Tân Ước, sự sống lại trở thành trung tâm của sứ điệp Tin Lành vì đã được xác nhận qua chính sự phục sinh của Đấng Christ. Đây không phải là một giáo lý mới xuất hiện từ hư không, mà là một chân lý đã được chuẩn bị từ lâu và nay được bộc lộ trọn vẹn hơn.

Tuy nhiên, chính tại đây cũng xuất hiện nhiều tranh luận. Một số học giả cảnh báo rằng khái niệm mặc khải tiến triển có thể bị lạm dụng. Nếu không cẩn thận, người ta sẽ viện dẫn "mặc khải tiến triển" để gạt bỏ những phần của Cựu Ước mà mình thấy khó chấp nhận, hoặc thậm chí để biện minh cho những giáo lý hoàn toàn mới không có nền tảng trong Kinh Thánh. Vì vậy, nhiều nhà thần học nhấn mạnh rằng mặc khải tiến triển phải được hiểu theo nghĩa làm sáng tỏ chứ không phải sửa sai. Tân Ước có thể mở rộng, đào sâu và hoàn tất những điều Cựu Ước đã hứa, nhưng không được phép mâu thuẫn với chính nền tảng mà Đức Chúa Trời đã đặt.

Một câu hỏi rất quan trọng phát sinh từ đây là: nếu mặc khải tiến triển là thật, liệu người đọc Tân Ước có quyền đọc Cựu Ước theo cách mà các độc giả đầu tiên chưa thể nhìn thấy? Đây chính là nơi nhiều trường phái giải kinh khác nhau bắt đầu phân kỳ. Truyền thống Cải Chánh thường nhấn mạnh rằng ánh sáng của Đấng Christ giúp Hội Thánh đọc lại Cựu Ước một cách đầy đủ hơn, trong khi nhiều học giả lịch sử nhấn mạnh rằng trước hết phải hiểu Cựu Ước như độc giả đầu tiên đã hiểu, rồi mới xem Tân Ước phát triển ý nghĩa ấy như thế nào. Hai cách tiếp cận này không nhất thiết loại trừ nhau, nhưng chúng đặt trọng tâm ở hai điểm khác nhau. Đây sẽ là một chủ đề lớn khi chúng ta nghiên cứu về Typology, Sensus Plenior và cách các tác giả Tân Ước sử dụng Cựu Ước.

Đến đây, chúng ta cũng cần tránh một ngộ nhận khác: mặc khải tiến triển không đồng nghĩa với thần học tiến hóa. Trong thần học hiện đại, đôi khi có quan điểm cho rằng mỗi thời đại có thể tạo ra một mặc khải mới vượt lên trên Kinh Thánh. Quan điểm này khác hẳn với điều mà Hội Thánh truyền thống hiểu. Theo Cơ Đốc giáo chính thống, sự mặc khải cứu chuộc đạt đến đỉnh cao nơi Đức Chúa Giê-xu Christ và lời chứng của các sứ đồ. Điều phát triển qua các thế kỷ không phải là mặc khải mới, mà là sự hiểu biết của Hội Thánh đối với mặc khải đã được ban. Đây là sự phân biệt rất quan trọng, bởi nếu không có ranh giới này, mọi ý tưởng mới đều có thể được gắn nhãn là "Đức Chúa Trời đang mặc khải thêm".

Nhìn lại toàn bộ lịch sử Hội Thánh, chúng ta thấy rằng khái niệm mặc khải tiến triển đã trở thành chiếc cầu nối giữa hai thái cực. Một bên muốn đọc Cựu Ước như thể Tân Ước chưa từng tồn tại; bên kia muốn đọc Cựu Ước như thể mọi độc giả từ thời Môi-se đã hiểu đầy đủ mọi điều mà các sứ đồ hiểu sau sự phục sinh của Chúa Giê-xu. Cả hai cách tiếp cận đều gặp khó khăn. Cách thứ nhất dễ làm đứt mạch thống nhất của Kinh Thánh; cách thứ hai dễ bỏ qua tiến trình lịch sử mà chính Đức Chúa Trời đã lựa chọn để bày tỏ chương trình cứu chuộc của Ngài. Mặc khải tiến triển cố gắng giữ cả hai chân lý ấy: sự thống nhất của mặc khải và sự phát triển của mặc khải.

Kết luận

Có lẽ cách ngắn gọn nhất để diễn tả học thuyết này là: Đức Chúa Trời không thay đổi, nhưng sự hiểu biết của con người về Đức Chúa Trời được Ngài dẫn dắt để trưởng thành từng bước trong lịch sử cứu chuộc. Vì vậy, đọc Kinh Thánh không chỉ là đọc sáu mươi sáu cuốn sách riêng lẻ, mà là theo dõi hành trình mà Đức Chúa Trời từng bước bày tỏ chính mình cho nhân loại, cho đến khi "Ngôi Lời đã trở nên xác thịt" trong Đức Chúa Giê-xu Christ.

❦
Hết chương 17 · Cảm ơn bạn đã dành thời gian tra xét.

Tìm một chương sách

Không gian đọc của bạn

Cỡ chữ

20 px

Màu trang