Quy điển Tân Ước — Ai quyết định 27 sách?
Một trong những câu hỏi phổ biến nhất khi nghiên cứu lịch sử Cơ Đốc giáo là: "Ai đã quyết định Tân Ước sẽ có 27 sách?" Câu hỏi này thường đi kèm với nhiều giả thuyết hấp dẫn. Có người cho rằng Hoàng đế Constantine đã chọn các sách Kinh Thánh theo ý mình để củng cố quyền lực chính trị. Có người nói Công đồng Nicaea đã bỏ phiếu để quyết định sách nào được giữ lại và sách nào bị loại bỏ. Trong văn hóa đại chúng, đặc biệt sau sự thành công của các tiểu thuyết như The Da Vinci Code, những ý tưởng này càng trở nên phổ biến. Tuy nhiên, khi quay lại các nguồn sử liệu đầu tiên, chúng ta sẽ thấy lịch sử thực tế khác đáng kể.
Điều đầu tiên cần hiểu là từ "quy điển" (canon) không có nghĩa là "một danh sách do Hội Thánh phát minh". Trong tiếng Hy Lạp, kanōn có nghĩa là một cây thước đo hay một tiêu chuẩn. Khi Hội Thánh nói về quy điển Kinh Thánh, họ không có ý nói rằng mình ban thẩm quyền cho các sách ấy, mà nói rằng mình nhận biết những sách vốn đã mang thẩm quyền sứ đồ và được Đức Chúa Trời sử dụng trong đời sống của Hội Thánh. Đây là sự khác biệt rất quan trọng. Nếu nói Hội Thánh "tạo ra" Kinh Thánh, chúng ta đang đảo ngược mối quan hệ giữa Hội Thánh và Lời Chúa. Nhưng nếu nói Hội Thánh "nhận biết" Kinh Thánh, chúng ta đang mô tả một tiến trình lịch sử phù hợp hơn với các bằng chứng hiện có.
Để hiểu vì sao cần có quy điển, chúng ta phải quay trở lại thế kỷ thứ nhất. Trong thời các sứ đồ, nhiều thư tín được viết cho những Hội Thánh cụ thể. Thư gửi tín hữu Rô-ma trước hết được gửi đến Rô-ma. Thư Cô-lô-se gửi đến Cô-lô-se. Các sách Phúc Âm cũng được sao chép và lưu hành dần giữa các cộng đồng Cơ Đốc. Không ai trong thời điểm ấy ngồi xuống và nói: "Chúng ta hãy tạo thành một bộ Tân Ước gồm 27 sách." Thay vào đó, các sách được đọc trong sự thờ phượng, được sao chép, trao đổi giữa các Hội Thánh và dần dần được nhìn nhận là có cùng thẩm quyền với Cựu Ước. Chính tiến trình sử dụng liên tục ấy đã tạo nên nền tảng cho quy điển sau này.
Tuy nhiên, đến giữa thế kỷ II, một biến cố đã khiến Hội Thánh buộc phải xác định rõ ràng hơn đâu là những sách mang thẩm quyền. Nhân vật trung tâm của biến cố này là Marcion. Ông là một người giàu có đến từ Sinope, nhưng sau khi phát triển những quan điểm thần học riêng, ông đưa ra một danh sách Kinh Thánh hoàn toàn khác. Marcion cho rằng Đức Chúa Trời của Cựu Ước là một vị thần khác với Cha của Đức Chúa Giê-xu. Vì thế, ông loại bỏ toàn bộ Cựu Ước và chỉ chấp nhận một phiên bản rút gọn của Phúc Âm Lu-ca cùng mười thư của Phao-lô đã được chỉnh sửa để loại bỏ những yếu tố Do Thái. Đối với Hội Thánh, đây không chỉ là một khác biệt nhỏ; nó chạm đến chính bản chất của Tin Lành. Phản ứng trước Marcion đã thúc đẩy các lãnh đạo Hội Thánh xác định rõ hơn những sách nào thực sự phản ánh đức tin truyền lại từ các sứ đồ.
Cùng thời gian ấy, nhiều tác phẩm khác cũng xuất hiện dưới tên các sứ đồ. Có những sách như Phúc Âm Thomas, Phúc Âm Phêrô, Công vụ Phaolô, Khải Huyền của Phêrô và nhiều tác phẩm khác mà ngày nay chúng ta thường gọi chung là các sách ngụy thư hoặc ngoại thư Tân Ước. Điều đáng lưu ý là không phải tất cả những tác phẩm này đều xấu hay đều được viết với mục đích lừa dối. Một số phản ánh lòng sùng kính chân thành của các cộng đồng Cơ Đốc sau này. Tuy nhiên, nhiều sách mang ảnh hưởng mạnh của các phong trào Ngộ đạo (Gnosticism), nhấn mạnh đến tri thức bí mật thay vì sự nhập thể, thập tự giá và sự phục sinh hữu hình của Đấng Christ. Điều này khiến Hội Thánh phải phân định cẩn trọng.
Qua nhiều thế hệ, các Hội Thánh không sử dụng một tiêu chí duy nhất mà dựa trên nhiều yếu tố kết hợp. Thứ nhất là nguồn gốc sứ đồ. Một sách có được viết bởi một sứ đồ hoặc bởi một người cộng sự gần gũi với các sứ đồ hay không? Thứ hai là sự phù hợp với quy tắc đức tin. Nội dung của sách có nhất quán với điều mà các Hội Thánh từ nhiều nơi vẫn luôn tin và giảng dạy không? Thứ ba là việc sử dụng rộng rãi trong sự thờ phượng. Một sách chỉ được một cộng đồng nhỏ sử dụng hay đã được đọc trong nhiều Hội Thánh ở các vùng khác nhau? Cuối cùng là điều mà nhiều nhà thần học gọi là dấu ấn thuộc linh – nghĩa là qua thời gian, Hội Thánh nhận thấy Đức Thánh Linh đang sử dụng những sách ấy để gây dựng dân Chúa một cách đặc biệt. Tiêu chí cuối cùng này khó lượng hóa theo tiêu chuẩn sử học hiện đại, nhưng lại phản ánh rất trung thực cách các tín hữu thời ấy nhìn nhận tiến trình hình thành quy điển.
Một điều thường gây ngạc nhiên cho người mới nghiên cứu là phần lớn 27 sách Tân Ước đã được chấp nhận rất sớm. Bốn sách Phúc Âm, Công vụ, hầu hết các thư của Phao-lô và nhiều thư khác đã được các Giáo phụ trích dẫn như Kinh Thánh từ thế kỷ II. Những cuộc thảo luận chủ yếu xoay quanh một số sách như Hê-bơ-rơ, Gia-cơ, 2 Phi-e-rơ, 2 và 3 Giăng, Giu-đe và Khải Huyền. Điều này cho thấy Hội Thánh không hề vội vàng. Họ sẵn sàng mất hàng thế kỷ để xem xét cẩn thận hơn là nhanh chóng đưa ra một danh sách rồi phải sửa đổi sau đó.
Một cột mốc quan trọng xuất hiện vào năm 367 SC khi Athanasius, Giám mục Alexandria, trong thư Phục Sinh của mình đã liệt kê đúng 27 sách Tân Ước mà ngày nay tất cả các truyền thống Cơ Đốc lớn đều sử dụng. Các Công đồng Hippo (393) và Carthage (397) sau đó cũng xác nhận danh sách này trong phạm vi khu vực của mình. Điều cần nhấn mạnh là các công đồng ấy không "phát minh" ra quy điển. Họ xác nhận điều đã được phần lớn Hội Thánh thực hành từ trước. Giống như một tòa án tuyên bố một người là chủ sở hữu hợp pháp của một mảnh đất; bản án không tạo ra quyền sở hữu mà chỉ công nhận điều vốn đã tồn tại.
Đến đây, chúng ta có thể quay lại hai hiểu lầm phổ biến đã nhắc ở đầu chương. Thứ nhất, Hoàng đế Constantine không chọn 27 sách Tân Ước. Ông có vai trò rất lớn trong việc thay đổi vị thế chính trị của Cơ Đốc giáo, nhưng không có bằng chứng lịch sử đáng tin cậy nào cho thấy ông tự quyết định quy điển. Thứ hai, Công đồng Nicaea năm 325 không thảo luận để lựa chọn các sách Kinh Thánh. Chủ đề chính của công đồng ấy là cuộc tranh luận về bản tính của Đấng Christ trước thách thức của Arius. Các biên bản còn lưu giữ của công đồng cũng không ghi nhận một cuộc bỏ phiếu nào về 27 sách Tân Ước.
Tất nhiên, điều này không có nghĩa mọi câu hỏi đều đã được giải đáp. Các học giả vẫn tiếp tục nghiên cứu vì sao một số sách được chấp nhận sớm hơn những sách khác, vì sao Khải Huyền được đón nhận khác nhau ở Đông và Tây, hay vì sao một số cộng đồng vẫn đọc các tác phẩm như Shepherd of Hermas trong sự thờ phượng một thời gian dài. Nhưng trên những điểm cốt lõi, bức tranh lịch sử đã khá rõ: quy điển Tân Ước không phải là kết quả của một quyết định chính trị đơn lẻ, mà là kết quả của một tiến trình kéo dài nhiều thế hệ, trong đó Hội Thánh không ngừng kiểm chứng điều mình nhận được từ các sứ đồ.
Khi nhìn lại tiến trình ấy, chúng ta cũng học được một bài học quan trọng về sự kiên nhẫn. Ngày nay, chúng ta quen với việc mọi quyết định đều phải nhanh chóng và dứt khoát. Nhưng Hội Thánh đầu tiên sẵn sàng dành gần ba thế kỷ để phân định điều gì thực sự mang thẩm quyền. Họ hiểu rằng nếu sai lầm ở nền móng, mọi thế hệ sau sẽ phải gánh chịu hậu quả. Chính sự thận trọng ấy là một trong những lý do khiến quy điển Tân Ước có được sự đồng thuận rộng rãi đến như vậy giữa các truyền thống Cơ Đốc, dù họ bất đồng với nhau về nhiều vấn đề khác.