PROJECTBEREA
BẢN THẢO V0.1  /  CHƯƠNG 34
MỤC III · LỊCH SỬ HỘI THÁNH

Martin Luther — "Làm sao một tội nhân có thể đứng trước Đức Chúa Trời?"

Project Berea·9 phút đọcBản thảo v0.1

Nếu bạn có thể quay về nước Đức đầu thế kỷ XVI và hỏi Martin Luther khi ông khoảng hai mươi lăm tuổi: "Ước mơ lớn nhất của anh là gì?", rất có thể ông sẽ không trả lời rằng mình muốn cải cách Giáo hội. Ông sẽ nói một điều đơn giản hơn nhiều: "Tôi muốn biết chắc rằng Đức Chúa Trời tha thứ cho tôi." Đó là câu hỏi đã ám ảnh gần như toàn bộ tuổi trẻ của Luther.

Để hiểu điều đó, chúng ta phải bước vào thế giới tâm linh của châu Âu cuối thời Trung Cổ. Thời ấy, người ta rất ý thức về sự thánh khiết của Đức Chúa Trời và sự nghiêm trọng của tội lỗi. Dịch bệnh, chiến tranh và tỷ lệ tử vong cao khiến cái chết luôn ở rất gần. Nhiều người tự hỏi: "Nếu tôi chết tối nay, tôi sẽ ở đâu?" Đó không phải là một câu hỏi lý thuyết; đó là nỗi sợ rất thật.

Luther sinh năm 1483 trong một gia đình khá giả. Cha ông mong con trai trở thành luật sư để đem lại danh dự cho gia đình. Luther học rất giỏi và đã theo học ngành luật. Nhưng năm 1505, trên đường trở về trường, ông gặp một cơn giông dữ dội. Một tia sét đánh xuống rất gần. Trong nỗi kinh hoàng, ông kêu lên: "Thánh Anna, xin cứu con! Con sẽ đi tu!" Dù sau này các sử gia tranh luận về chi tiết của sự kiện này, chính Luther xem đó là bước ngoặt của đời mình. Ông giữ lời hứa, bỏ trường luật và gia nhập dòng Augustinô.

Nhiều người tưởng rằng vào tu viện, Luther sẽ tìm được sự bình an. Điều xảy ra lại gần như ngược lại. Ông trở thành một tu sĩ cực kỳ nghiêm khắc với chính mình. Ông xưng tội hàng giờ liền vì sợ bỏ sót một tội nhỏ. Ông ăn chay, cầu nguyện, thức đêm và thực hành các kỷ luật thuộc linh với một cường độ khiến các bề trên vừa khâm phục vừa lo lắng. Cha giải tội của ông, Johann von Staupitz, từng phải nhắc rằng: "Luther, nếu anh định xưng tội thì hãy mang đến những tội thật sự nghiêm trọng." Nhưng đối với Luther, vấn đề không phải là số lượng tội. Vấn đề là ông không biết liệu mình đã thật sự được Đức Chúa Trời chấp nhận chưa.

Đây là điểm mà nhiều người hiện đại rất khó cảm nhận. Chúng ta thường hỏi: "Đức Chúa Trời có tồn tại không?" Luther không hề nghi ngờ điều đó. Câu hỏi của ông là: "Nếu Đức Chúa Trời tồn tại và hoàn toàn thánh khiết, thì một người đầy tội lỗi như tôi có thể đứng trước Ngài bằng cách nào?"

Trong quá trình học và giảng dạy tại Đại học Wittenberg, Luther được giao giảng về Thi Thiên, Ga-la-ti và đặc biệt là thư Rô-ma. Chính khi nghiên cứu Rô-ma 1:17 – "Người công chính sẽ sống bởi đức tin" – ông bắt đầu trải qua điều mà sau này được gọi là "Trải nghiệm Tháp" (Tower Experience). Luther kể rằng trước đây, cụm từ "sự công chính của Đức Chúa Trời" khiến ông sợ hãi. Ông hiểu nó là sự công chính dùng để phán xét tội nhân. Nhưng khi nghiên cứu kỹ Phao-lô, ông dần đi đến kết luận rằng sự công chính ấy cũng là món quà Đức Chúa Trời ban cho người tin cậy Đấng Christ. Điều này giống như một cánh cửa mở ra. Luther viết rằng ông cảm thấy như mình "được sinh lại và bước qua cánh cửa thiên đàng".

Điều quan trọng cần lưu ý là Luther không đột nhiên phát minh ra một giáo lý hoàn toàn mới. Ông đang đọc lại Phao-lô trong bối cảnh của chính mình và đi đến một cách hiểu khác về sự xưng công chính. Đây là lý do vì sao nhiều sử gia nói rằng cuộc Cải chánh trước hết là một cuộc tranh luận về cách đọc Phao-lô, chứ chưa phải là cuộc chia rẽ về mọi giáo lý khác.

Đến năm 1517, một sự kiện xảy ra làm những suy tư của Luther bùng nổ ra công khai. Đó là việc bán ân xá (indulgences). Đây là một chủ đề thường bị đơn giản hóa. Nhiều người nói rằng Giáo hội "bán sự cứu rỗi". Thực ra, giáo lý chính thức của Giáo hội Công giáo khi đó không dạy rằng một người có thể mua sự cứu rỗi bằng tiền. Ân xá được hiểu là sự giảm nhẹ hình phạt tạm thời của tội lỗi sau khi tội đã được tha. Tuy nhiên, trong thực hành ở nhiều nơi, đặc biệt qua các nhà giảng thuyết như Johann Tetzel, cách trình bày dễ khiến người dân bình thường hiểu rằng chỉ cần đóng tiền là có lợi ích thuộc linh cho mình hoặc cho người thân đã qua đời. Chính sự chênh lệch giữa giáo lý chính thức và thực hành phổ biến đã tạo nên khủng hoảng.

Luther không thể chấp nhận điều đó. Ông cho rằng nếu sự tha thứ là ân điển của Đức Chúa Trời thì nó không thể bị biến thành một thứ mà người ta nghĩ có thể đạt được thông qua giao dịch. Vì thế, ngày 31 tháng 10 năm 1517, ông công bố 95 Luận Đề để mời các học giả tranh luận. Điều thú vị là ban đầu Luther không hề có ý định lập một Hội Thánh mới. Ông vẫn xem mình là một tu sĩ Công giáo và hy vọng có một cuộc thảo luận học thuật nhằm sửa chữa các lạm dụng.

Nhưng lịch sử không đi theo hướng ấy. Nhờ máy in, 95 Luận Đề nhanh chóng được dịch từ tiếng Latin sang tiếng Đức và lan khắp châu Âu. Một văn bản vốn dành cho giới học thuật bỗng trở thành chủ đề bàn luận của thương nhân, sinh viên, quý tộc và người dân bình thường. Chỉ trong vài tháng, Luther từ một giáo sư thần học trở thành nhân vật nổi tiếng nhất châu Âu.

Những năm tiếp theo, các cuộc tranh luận ngày càng sâu sắc. Ban đầu, vấn đề chỉ là ân xá. Sau đó, Luther bắt đầu đặt câu hỏi về thẩm quyền của Giáo hoàng, số lượng bí tích, vai trò của truyền thống và cuối cùng là câu hỏi nền tảng: thẩm quyền tối hậu của Hội Thánh nằm ở đâu? Đó là lúc khẩu hiệu Sola Scriptura ("Chỉ Kinh Thánh") dần hình thành. Điều cần hiểu đúng là Luther không phủ nhận giá trị của các Giáo phụ hay các công đồng. Ông thường xuyên trích Augustine, Chrysostom và nhiều tác giả khác. Điều ông phủ nhận là bất kỳ truyền thống nào có thể đứng trên hoặc sửa đổi lời chứng của Kinh Thánh.

Năm 1521, Luther được triệu tập đến Nghị viện Worms (Diet of Worms) để rút lại các tác phẩm của mình. Khi đứng trước Hoàng đế Charles V cùng các đại diện của Giáo hội và Đế quốc, ông bị hỏi một câu rất đơn giản: "Ông có rút lại những điều mình đã viết không?" Luther xin một đêm để suy nghĩ. Hôm sau, ông trả lời rằng nếu không được thuyết phục bằng Kinh Thánh hoặc lý lẽ rõ ràng, ông không thể rút lại, vì làm trái lương tâm bị ràng buộc bởi Lời Đức Chúa Trời là điều không an toàn và không đúng. Câu nói nổi tiếng "Đây là lập trường của tôi, tôi không thể làm khác" có thể đã được truyền miệng và không chắc xuất hiện nguyên văn trong biên bản chính thức, nhưng nó phản ánh khá đúng tinh thần của sự kiện ấy.

Điều mình luôn thấy thú vị là Luther không phải một con người "dễ chịu". Ông có cá tính mạnh, đôi khi nóng nảy, lời văn sắc bén và về cuối đời còn có những phát biểu chống Do Thái rất nghiêm trọng mà nhiều Hội Thánh Tin Lành ngày nay công khai thừa nhận là sai lầm và không phù hợp với tinh thần Tin Lành. Điều này nhắc chúng ta một lần nữa rằng Đức Chúa Trời thường hành động qua những con người rất thật: được Ngài sử dụng mạnh mẽ nhưng vẫn mang những giới hạn và tội lỗi cần được phê phán.

Nếu chỉ nhìn Luther như một vị thánh hoàn hảo, chúng ta sẽ đọc lịch sử sai. Nếu chỉ nhìn ông qua các sai lầm của mình, chúng ta cũng sẽ đọc lịch sử sai. Điều công bằng nhất là nhìn nhận cả hai: một nhà cải cách đã góp phần đưa Hội Thánh trở về với nhiều chân lý Kinh Thánh quan trọng, đồng thời vẫn là một con người cần ân điển như mọi người khác.

Kết luận

Martin Luther không khởi đầu bằng mong muốn chia rẽ Hội Thánh; ông khởi đầu bằng một cuộc tìm kiếm cá nhân đầy đau đớn: "Làm sao tôi có thể được hòa thuận với Đức Chúa Trời?" Chính cuộc tìm kiếm ấy đã dẫn ông trở lại thư Rô-ma, làm thay đổi cách ông hiểu sự công chính và cuối cùng châm ngòi cho một cuộc cải cách vượt xa điều chính ông từng hình dung. Lịch sử của Luther nhắc chúng ta rằng nhiều phong trào lớn bắt đầu không phải bằng tham vọng thay đổi thế giới, mà bằng một người dám để Kinh Thánh chất vấn chính mình.

❦
Hết chương 34 · Cảm ơn bạn đã dành thời gian tra xét.

Tìm một chương sách

Không gian đọc của bạn

Cỡ chữ

20 px

Màu trang