PROJECTBEREA
BẢN THẢO V0.1  /  CHƯƠNG 24
MỤC III · LỊCH SỬ HỘI THÁNH

Sau khi vị sứ đồ cuối cùng qua đời (100–325 SC)

Project Berea·8 phút đọcBản thảo v0.1

Theo truyền thống của Hội Thánh, khoảng cuối thế kỷ thứ nhất, sứ đồ Giăng qua đời tại Ê-phê-sô. Dù ngày tháng chính xác vẫn còn được các học giả thảo luận, phần lớn đều đồng ý rằng đến đầu thế kỷ II, thời đại các sứ đồ đã kết thúc. Đây không chỉ là sự kết thúc của một thế hệ lãnh đạo, mà còn là một bước ngoặt chưa từng có trong lịch sử Cơ Đốc giáo. Trong khoảng bảy mươi năm trước đó, mỗi khi Hội Thánh gặp một vấn đề lớn, vẫn còn khả năng tìm đến một sứ đồ. Nếu xuất hiện một giáo lý gây tranh cãi, nếu một Hội Thánh hiểu sai lời Chúa, nếu có người tự xưng là giáo sư, vẫn còn những nhân chứng đã tận mắt gặp Chúa Giê-xu để phân định. Nhưng giờ đây điều đó không còn nữa.

Hãy thử đặt mình vào vị trí của một tín hữu sống tại thành Smyrna vào khoảng năm 110 SC. Bạn chưa từng gặp Chúa Giê-xu. Bạn cũng chưa từng gặp Phao-lô hay Phi-e-rơ. Điều bạn có chỉ là một số bản sao các thư tín đang được lưu hành giữa các Hội Thánh, lời dạy của những trưởng lão lớn tuổi và ký ức mà họ truyền lại từ thế hệ trước. Trong hoàn cảnh ấy, nếu có một người đến thành phố của bạn và nói rằng: "Tôi có sự mặc khải mới từ Chúa" hoặc "Các sứ đồ đã dạy bí mật cho tôi điều mà các anh chưa biết", bạn sẽ dựa vào đâu để xác định người ấy nói thật hay nói dối?

Đây chính là câu hỏi đã định hình ba thế kỷ đầu của lịch sử Hội Thánh. Chúng ta thường nghĩ rằng thời kỳ này chủ yếu là thời kỳ bách hại, nhưng trên thực tế, một cuộc chiến khác còn âm thầm và có lẽ còn nguy hiểm hơn: cuộc chiến để bảo vệ nội dung của đức tin. Kẻ thù không chỉ đến từ bên ngoài dưới hình thức các sắc lệnh của hoàng đế La Mã; họ còn xuất hiện ngay trong lòng các cộng đồng Cơ Đốc qua những người tự nhận mình có cách hiểu đúng hơn các sứ đồ.

Chính vì vậy, thế kỷ II chứng kiến sự xuất hiện của một khái niệm rất quan trọng mà sau này được gọi là "quy tắc đức tin" (Rule of Faith hoặc Regula Fidei). Trước khi có một danh mục chính thức về 27 sách Tân Ước, nhiều Hội Thánh đã tóm tắt những giáo lý cốt lõi mà họ nhận được từ các sứ đồ: chỉ có một Đức Chúa Trời là Đấng Tạo Hóa; Đức Chúa Giê-xu thật sự trở thành con người, chịu chết, sống lại và sẽ trở lại; Đức Thánh Linh đang hành động trong Hội Thánh; sự cứu rỗi đến từ công việc của Đấng Christ chứ không phải từ tri thức bí mật. Những bản tóm tắt này chưa phải là các tín điều hoàn chỉnh như sau này, nhưng chúng đóng vai trò như một "la bàn" để nhận biết khi nào một giáo sư đã đi quá xa khỏi điều các sứ đồ truyền lại.

Điều này dẫn chúng ta đến một sự thật rất thú vị: nhiều người ngày nay nghĩ rằng "chính thống" (orthodoxy) là kết quả của quyền lực chính trị, nhưng trong ba thế kỷ đầu, Hội Thánh hoàn toàn không có quyền lực nhà nước. Trái lại, họ thường là đối tượng bị bắt bớ. Khi một giám mục ở Smyrna hay Antiôkia phản đối một giáo lý mới, ông không có quân đội, không có pháp luật và cũng không có đặc quyền chính trị để ép người khác nghe mình. Điều duy nhất ông có thể làm là lập luận từ Kinh Thánh, từ lời truyền dạy của các sứ đồ và từ sự đồng thuận rộng rãi giữa các Hội Thánh. Đây là lý do các học giả hiện đại thường nói rằng tính chính thống ban đầu được hình thành chủ yếu thông qua đối thoại, tranh luận và sự kiểm chứng liên tục, chứ chưa phải bằng quyền lực của một đế chế.

Trong bối cảnh ấy, một tầng lớp lãnh đạo mới bắt đầu đóng vai trò rất quan trọng. Chúng ta thường gọi họ là các Giáo phụ Tông truyền (Apostolic Fathers) vì họ sống ngay sau thời các sứ đồ hoặc từng tiếp xúc với những người đã tiếp xúc với các sứ đồ. Họ không được xem là những tác giả Kinh Thánh, nhưng họ là những nhân chứng vô cùng quý giá cho thấy Hội Thánh đầu thế kỷ II đang tin điều gì. Khi đọc các tác phẩm của Clement thành Rôma, Ignatius thành Antiôkia hay Polycarp thành Smyrna, chúng ta không đọc để tìm một thẩm quyền ngang hàng với Kinh Thánh. Chúng ta đọc để hiểu cách thế hệ gần các sứ đồ nhất đã tiếp nhận và thực hành đức tin.

Chính tại đây, chúng ta cũng bắt đầu thấy sự hình thành của một nguyên tắc sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ lịch sử Cơ Đốc giáo: Apostolic Succession – thường được dịch là "sự kế thừa các sứ đồ". Điều cần lưu ý là vào thế kỷ II, khái niệm này trước hết không nói về quyền lực đặc biệt của một chức vụ, mà nói về sự trung thành với lời dạy của các sứ đồ. Một giám mục được xem là đáng tin cậy vì ông đang giảng cùng một Tin Lành mà các sứ đồ đã giảng, chứ không chỉ vì ông ngồi trên một chiếc ghế lãnh đạo nào đó. Về sau, các truyền thống Công giáo, Chính Thống và Tin Lành sẽ phát triển và hiểu khái niệm này theo những cách khác nhau, nhưng ở giai đoạn đầu, trọng tâm vẫn là việc bảo tồn nội dung của đức tin.

Đến đây, một câu hỏi rất tự nhiên xuất hiện: nếu các sứ đồ đã qua đời và nhiều sách đang lưu hành giữa các Hội Thánh, làm sao người tín hữu biết cuốn nào thực sự mang thẩm quyền của sứ đồ? Làm sao phân biệt giữa thư của Phao-lô và một tác phẩm được viết sau đó nhưng mượn tên ông? Chính câu hỏi này sẽ dẫn Hội Thánh đến một trong những tiến trình quan trọng nhất của lịch sử: sự hình thành quy điển Tân Ước. Điều thú vị là Hội Thánh không "tạo ra" Kinh Thánh; họ dần dần nhận ra những sách vốn đã mang thẩm quyền sứ đồ và được sử dụng rộng rãi trong sự thờ phượng của các cộng đồng Cơ Đốc. Tiến trình ấy kéo dài nhiều thế hệ, đòi hỏi sự cẩn trọng rất lớn và sẽ trở thành chủ đề của chương tiếp theo.

Có lẽ đây là bài học quan trọng nhất của giai đoạn 100–325 SC. Sau khi các sứ đồ qua đời, Hội Thánh không đối diện với câu hỏi "Làm sao tạo ra một đức tin mới?", mà là "Làm sao trung thành với đức tin đã được giao phó một lần đủ cả?" Chính câu hỏi ấy đã thúc đẩy sự hình thành của quy tắc đức tin, việc nhận biết quy điển Kinh Thánh, sự xuất hiện của các tín điều đầu tiên và những cuộc tranh luận kéo dài nhiều thế kỷ. Khi hiểu được điều này, chúng ta sẽ thấy rằng lịch sử Hội Thánh không đơn giản là chuỗi những cuộc chia rẽ, mà là nỗ lực liên tục để giữ gìn điều mà Giu-đe câu 3 gọi là "đức tin đã truyền cho các thánh một lần đủ cả."

Kết luận

Thời kỳ sau các sứ đồ là giai đoạn Hội Thánh học cách sống mà không còn sự hiện diện trực tiếp của những nhân chứng đầu tiên. Chính trong khoảng trống ấy, những câu hỏi về thẩm quyền, truyền thống, quy điển và chính thống bắt đầu được đặt ra một cách nghiêm túc. Hầu như mọi truyền thống Cơ Đốc lớn ngày nay – Công giáo, Chính Thống hay Tin Lành – đều phải quay lại giai đoạn này để giải thích vì sao họ hiểu thẩm quyền của Hội Thánh và Kinh Thánh theo cách mình đang hiểu. Vì vậy, nếu muốn hiểu các cuộc tranh luận của thế kỷ XVI hay XXI, trước hết chúng ta phải hiểu thế kỷ II.

❦
Hết chương 24 · Cảm ơn bạn đã dành thời gian tra xét.

Tìm một chương sách

Không gian đọc của bạn

Cỡ chữ

20 px

Màu trang