Thần học không phải là Kinh Thánh
(Hay: Phân biệt Mặc Khải và Diễn Giải)
"Ta làm chứng cho mọi người nghe lời tiên tri trong sách này: nếu ai thêm vào những điều này..." (Khải Huyền 22:18)
Mở đầu
Có lẽ đây là câu quan trọng nhất của cả bộ sách.
Kinh Thánh là mặc khải của Đức Chúa Trời. Thần học là nỗ lực của con người để hiểu mặc khải đó.
Chỉ khác nhau một câu. Nhưng khác nhau cả một thế giới. Rất nhiều tranh luận trong lịch sử Hội Thánh xảy ra vì hai điều này bị đồng nhất.
Một ví dụ đơn giản
Hãy tưởng tượng. Có một ngọn núi rất lớn. Đức Chúa Trời đặt ngọn núi đó trước mặt nhân loại. Ngọn núi ấy là... Kinh Thánh. Mỗi người leo núi. Sẽ vẽ một tấm bản đồ. Tấm bản đồ ấy là... Thần học.
Điều quan trọng là gì? Bản đồ không phải là ngọn núi. Một bản đồ có thể rất chính xác. Nhưng nó vẫn chỉ là bản đồ. Nếu một ngày phát hiện bản đồ có chỗ chưa chính xác, người leo núi sẽ sửa bản đồ. Không ai sửa ngọn núi. Đây là thái độ mà mọi nhà thần học nên có.
Ba cấp độ của chân lý
Đây sẽ là mô hình xuyên suốt cả bộ sách.
ĐỨC CHÚA TRỜI → MẶC KHẢI (Kinh Thánh) → DIỄN GIẢI (Exegesis) → THẦN HỌC (System)
Mỗi tầng đều quan trọng. Nhưng không giống nhau.
Cấp độ 1: Mặc Khải. Đây là điều Đức Chúa Trời ban cho. Con người không tạo ra. Ví dụ: Phao-lô không ngồi nghĩ: "Mình sẽ viết một hệ thống thần học." Ông viết thư cho Hội Thánh Cô-rinh-tô. Cho Hội Thánh Rô-ma. Cho Ti-mô-thê. Trong hoàn cảnh rất cụ thể.
Cấp độ 2: Diễn Giải. Đây là công việc của chúng ta. Ví dụ: Khi đọc: "Đức Chúa Trời cứng lòng Pha-ra-ôn." Có rất nhiều câu hỏi. Cứng lòng theo nghĩa nào? Pha-ra-ôn cũng tự cứng lòng? Trình tự diễn ra thế nào? Văn thể? Bối cảnh? Đó là exegesis.
Cấp độ 3: Thần học. Sau khi đọc hàng trăm đoạn. Chúng ta bắt đầu nói: "Theo mình..." hay "Theo truyền thống Cải Chánh..." hay "Theo truyền thống Wesleyan..." Lúc này. Một hệ thống bắt đầu hình thành.
Điều nguy hiểm nhất
Là khi... Chúng ta vô thức nói: "Hệ thống của mình = Kinh Thánh." Lúc đó. Nếu ai phản biện hệ thống. Ta cảm thấy. Họ đang phản đối Kinh Thánh. Trong khi. Nhiều khi. Họ chỉ đang đặt câu hỏi với cách diễn giải.
Một ví dụ lịch sử
Từ "Ba Ngôi" không có trong Kinh Thánh. Nhưng điều đó có nghĩa Ba Ngôi sai? Không. Điều đó chỉ có nghĩa Ba Ngôi là một thuật ngữ thần học. Nó được Hội Thánh dùng để tóm tắt những gì họ tin rằng Kinh Thánh dạy về Cha, Con và Thánh Linh. Thuật ngữ không phải là mặc khải. Nó là công cụ diễn đạt mặc khải. Đó là một phân biệt rất quan trọng.
Ví dụ khác
TULIP không có trong Kinh Thánh. Đó là một bản tóm tắt giáo lý. Five Solas không có trong Kinh Thánh. Là bản tóm tắt. Dispensationalism không có. Covenant Theology không có. Điều này không nói chúng đúng hay sai. Nó chỉ nhắc chúng ta: Đó là các mô hình thần học.
Tại sao điều này quan trọng?
Vì nó giúp chúng ta có sự khiêm nhường. Một người có thể nói: "Theo cách mình hiểu Kinh Thánh..." Thay vì: "Kinh Thánh rõ ràng dạy..." Không phải lúc nào cũng nên dùng câu thứ hai. Có những chỗ Kinh Thánh rất rõ. Có những chỗ Hội Thánh đã tranh luận hàng thế kỷ. Biết phân biệt hai loại này là một dấu hiệu của sự trưởng thành thần học.
Hai thái cực cần tránh
Thái cực 1: Chống thần học. Có người nói: "Tôi không cần thần học." Nhưng ngay khi họ nói: "Đức Chúa Trời là..." Họ đã bắt đầu làm thần học. Điều họ thực sự muốn nói thường là: "Tôi không muốn bị ràng buộc bởi một hệ thống thần học cụ thể."
Thái cực 2: Tuyệt đối hóa thần học. Ngược lại. Có người xem hệ thống thần học của mình như không thể sai. Lịch sử Hội Thánh cho thấy điều này dễ dẫn đến việc đọc mọi câu Kinh Thánh qua một lăng kính duy nhất. Đó là lý do chúng ta luôn muốn quay trở lại bản văn.
Một bài học từ lịch sử
Một điều mình rất muốn nhấn mạnh. Không ít nhà thần học vĩ đại đã thay đổi quan điểm trong cuộc đời. Augustine có những phát triển trong tư tưởng của mình qua nhiều giai đoạn. Luther điều chỉnh một số lập trường khi đối diện với các tranh luận mới. Calvin cũng có những lần sửa đổi các ấn bản của Institutes. Điều này cho thấy: Thần học không phải là một bức tượng bằng đá. Nó giống một cuộc đối thoại liên tục giữa: Kinh Thánh. Hội Thánh. Lịch sử. Những câu hỏi mới.
Mô hình "Cây"
Đây là sơ đồ mình muốn dùng xuyên suốt.
`` ĐỨC CHÚA TRỜI │ Mặc khải │ KINH THÁNH │ ┌──────────┴──────────┐ │ │ Giải kinh Giải kinh │ │ Truyền thống A Truyền thống B │ │ Hệ thống A Hệ thống B ``
Điều đáng chú ý là: Các nhánh khác nhau vẫn cùng mọc từ một thân cây. Điều này không có nghĩa mọi nhánh đều khỏe mạnh như nhau, hay mọi kết luận đều đúng như nhau. Nhưng hình ảnh này nhắc chúng ta rằng nhiều cuộc đối thoại trong lịch sử Hội Thánh xuất phát từ việc các tín hữu cùng cố gắng hiểu một mặc khải chung.
Kết luận chương
Nếu chỉ có một điều người đọc nhớ sau chương này, mình mong đó là câu sau:
Đừng bao giờ yêu hệ thống thần học của mình hơn yêu chân lý mà Kinh Thánh mặc khải.
Một hệ thống thần học tốt là một người hướng dẫn đáng tin cậy. Nhưng chỉ Kinh Thánh mới là thẩm quyền tối hậu.