Kinh Thánh là loại sách gì?
(The Nature of Biblical Literature)
"Cả Kinh Thánh đều là bởi Đức Chúa Trời hà hơi..." (2 Ti-mô-thê 3:16)
10.1. Một thư viện, không phải một cuốn sách
Mặc dù chúng ta thường gọi là "Kinh Thánh", nhưng trên thực tế đây không phải là một cuốn sách theo nghĩa thông thường mà là một thư viện gồm nhiều tác phẩm khác nhau. Từ "Bible" bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp biblia, nghĩa là "các sách". Sáu mươi sáu sách của Kinh Thánh Tin Lành được viết trong khoảng hơn một nghìn năm, bởi khoảng bốn mươi tác giả thuộc nhiều tầng lớp xã hội khác nhau: vua, mục đồng, ngư dân, thầy tế lễ, quan thu thuế, bác sĩ, tiên tri và sứ đồ. Các sách được viết bằng ba ngôn ngữ chính (Hê-bơ-rơ, A-ram và Hy Lạp Koine) trong nhiều bối cảnh lịch sử khác nhau.
Điều này có một hệ quả quan trọng: không thể áp dụng cùng một cách đọc cho mọi phần của Kinh Thánh. Một lá thư của Phao-lô cần được đọc khác với một bài thơ trong Thi Thiên; một khải tượng của Đa-ni-ên cần được đọc khác với một trình thuật lịch sử trong Các Vua.
10.2. Đức Chúa Trời mặc khải qua nhiều thể loại văn chương
Một trong những đặc điểm nổi bật của Kinh Thánh là Đức Chúa Trời không chỉ sử dụng một hình thức truyền đạt. Ngài bày tỏ chân lý qua nhiều thể loại văn học, mỗi thể loại có mục đích và quy ước riêng.
Trình thuật lịch sử nhằm thuật lại những sự kiện trong không gian và thời gian. Luật pháp quy định cách dân giao ước phải sống. Thơ ca diễn tả cảm xúc, sự thờ phượng và kinh nghiệm đức tin bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh. Văn chương khôn ngoan trình bày những nguyên tắc sống khôn ngoan hơn là những lời hứa tuyệt đối. Văn chương tiên tri kết hợp lời kêu gọi ăn năn với những hình ảnh biểu tượng. Các sách Phúc Âm kể lại đời sống và chức vụ của Chúa Giê-xu theo mục đích thần học riêng của từng tác giả. Các thư tín giải quyết những vấn đề cụ thể của các Hội Thánh đầu tiên. Văn chương khải huyền sử dụng biểu tượng, thị kiến và ngôn ngữ giàu tính ẩn dụ để bày tỏ chương trình cứu chuộc của Đức Chúa Trời.
Nhận biết thể loại văn chương là bước đầu tiên của việc giải kinh có trách nhiệm.
10.3. Thể loại văn chương quyết định cách đọc
Một trong những nguyên tắc nền tảng của Hermeneutics là: ý nghĩa của một câu luôn chịu ảnh hưởng bởi thể loại mà nó thuộc về.
Nếu đọc Thi Thiên như một bộ luật, người đọc sẽ hiểu sai. Nếu đọc Châm Ngôn như những lời hứa tuyệt đối không có ngoại lệ, người đọc cũng sẽ gặp khó khăn. Nếu đọc Khải Huyền như một bản tường thuật lịch sử theo nghĩa đen của từng chi tiết, rất nhiều vấn đề sẽ phát sinh.
Ví dụ, Thi Thiên 98 nói rằng "các sông sẽ vỗ tay". Không truyền thống Cơ Đốc chính thống nào hiểu đây là mô tả vật lý về những dòng sông có bàn tay. Hình ảnh thơ ca được dùng để diễn tả sự vui mừng của cả tạo vật trước sự cai trị của Đức Chúa Trời.
Ngược lại, khi Lu-ca ghi rằng Chúa Giê-xu bị đóng đinh dưới thời Bôn-xơ Phi-lát, tác giả đang trình bày một sự kiện lịch sử chứ không phải một biểu tượng.
10.4. Mô tả và mệnh lệnh
Một sai lầm thường gặp là không phân biệt giữa điều Kinh Thánh mô tả và điều Kinh Thánh ra lệnh.
Kinh Thánh ghi lại việc Đa-vít nhiều vợ, nhưng không vì thế mà khuyến khích chế độ đa thê. Sách Các Quan Xét mô tả nhiều hành động bạo lực và hỗn loạn, nhưng mục đích là cho thấy hậu quả của việc "ai nấy làm theo điều mình cho là phải", chứ không phải cổ vũ những hành động ấy.
Tương tự, sách Công vụ thuật lại nhiều sự kiện xảy ra trong Hội Thánh đầu tiên. Một số sự kiện mang tính mô tả lịch sử, trong khi những sự kiện khác phản ánh những nguyên tắc có tính chuẩn mực. Việc phân biệt hai điều này là một trong những chủ đề được tranh luận nhiều nhất giữa các trường phái thần học.
10.5. Ý nghĩa nguyên thủy và sự áp dụng
Một nguyên tắc được đa số các nhà giải kinh chấp nhận là cần phân biệt giữa ý nghĩa nguyên thủy (meaning) và sự áp dụng (application).
Ý nghĩa nguyên thủy trả lời câu hỏi: "Tác giả được Đức Thánh Linh soi dẫn muốn truyền đạt điều gì cho những người nghe đầu tiên?"
Sự áp dụng trả lời câu hỏi: "Chân lý đó được sống ra như thế nào trong hoàn cảnh của chúng ta hôm nay?"
Ý nghĩa nguyên thủy không thay đổi, nhưng sự áp dụng có thể khác nhau giữa các nền văn hóa và thời đại. Ví dụ, nguyên tắc yêu thương và hiệp nhất trong lời chào "hãy hôn nhau bằng cái hôn thánh" vẫn còn giá trị, nhưng cách thể hiện có thể khác nhau giữa các nền văn hóa.
10.6. Đọc từng phần trong ánh sáng của toàn bộ Kinh Thánh
Kinh Thánh vừa gồm nhiều sách, vừa tạo thành một câu chuyện thống nhất về công trình cứu chuộc của Đức Chúa Trời. Vì vậy, một đoạn văn không nên bị tách khỏi văn mạch gần của nó, cũng không nên bị tách khỏi bức tranh lớn của toàn bộ Kinh Thánh.
Đây là nguyên tắc thường được diễn đạt bằng câu: "Kinh Thánh giải thích Kinh Thánh." Tuy nhiên, nguyên tắc này không có nghĩa là bỏ qua bối cảnh lịch sử của từng đoạn. Trái lại, người giải kinh cần hiểu đúng từng bản văn trước khi kết nối nó với toàn bộ câu chuyện cứu chuộc.
Kết luận
Đọc Kinh Thánh không chỉ là đọc các câu chữ, mà là đọc một thư viện gồm nhiều thể loại văn chương được Đức Chúa Trời sử dụng để bày tỏ cùng một chương trình cứu chuộc. Việc nhận biết thể loại, mục đích và bối cảnh của từng sách không làm giảm tính thiêng liêng của Kinh Thánh; ngược lại, đó là cách tôn trọng phương thức mà Đức Chúa Trời đã chọn để mặc khải chính Ngài.