PROJECTBEREA
BẢN THẢO V0.1  /  CHƯƠNG 19
MỤC II · HỌC CÁCH ĐỌC KINH THÁNH

Tiên biểu (Typology) và Ẩn dụ (Allegory)

Project Berea·6 phút đọcBản thảo v0.1

"Những điều ấy đã xảy đến như những hình bóng cho chúng ta..." (1 Cô-rinh-tô 10:6)

Nếu có một chủ đề mà ngay cả những sinh viên thần học cũng thường nhầm lẫn, thì đó là Typology và Allegory. Hai thuật ngữ này đều liên quan đến việc nhìn thấy ý nghĩa sâu hơn trong Kinh Thánh, đều được sử dụng từ rất sớm trong lịch sử Hội Thánh, và đôi khi cùng xuất hiện trong các bài giảng của các Giáo phụ. Chính vì sự giống nhau đó mà nhiều người nghĩ chúng là một. Thực tế, chúng khác nhau ở một điểm rất căn bản: Typology bắt đầu từ lịch sử; Allegory thường bắt đầu từ ý tưởng.

Hãy tưởng tượng bạn đứng trên một ngọn đồi lúc chiều tà. Ánh nắng chiếu phía sau bạn tạo nên một cái bóng rất dài trên mặt đất. Cái bóng không phải là bạn, nhưng nó có hình dáng của bạn và chỉ về bạn. Nếu một người nhìn thấy cái bóng trước, họ có thể biết rằng ai đó đang đến, dù chưa thấy chính người ấy. Đây là hình ảnh rất gần với điều Kinh Thánh gọi là tiên biểu. Một sự kiện, một con người hay một thể chế trong Cựu Ước là có thật trong lịch sử, nhưng đồng thời cũng trở thành "cái bóng" báo trước một thực tại lớn hơn sẽ xuất hiện nơi Đấng Christ.

Ví dụ nổi tiếng nhất là lễ Vượt Qua. Đêm dân Israel ra khỏi Ai Cập là một sự kiện lịch sử. Chiên con thực sự bị giết. Huyết thực sự được bôi trên cửa. Dân thực sự được giải cứu. Không điều nào trong đó là biểu tượng thuần túy. Tuy nhiên, khi đọc Tân Ước, Phao-lô viết rằng: "Đấng Christ, Chiên Con Vượt Qua của chúng ta, đã bị hiến tế." Ông không phủ nhận lịch sử của cuộc Xuất Ai Cập; trái lại, ông cho rằng chính lịch sử ấy đã được Đức Chúa Trời sắp đặt để chuẩn bị cho một cuộc giải cứu lớn hơn. Đây chính là typology.

Bây giờ hãy tưởng tượng một cách đọc khác. Có người nói rằng năm hòn đá Đa-vít nhặt để đánh Gô-li-át tượng trưng cho năm chức vụ trong Hội Thánh; hoặc con lừa của Ba-la-am tượng trưng cho lương tâm con người; hoặc chiếc thuyền của Nô-ê tượng trưng cho năm giai đoạn phát triển tâm linh. Những cách giải thích này có thể rất sáng tạo, nhưng câu hỏi cần đặt ra là: Kinh Thánh có gợi ý điều đó không? Nếu câu trả lời là không, thì chúng ta đang bước từ typology sang allegory.

Điều thú vị là allegory không phải lúc nào cũng sai. Chính Phao-lô, trong Ga-la-ti 4, nói rằng Ha-ga và Sa-ra có thể được hiểu theo nghĩa ngụ ý về hai giao ước. Tuy nhiên, đây là điểm cần hết sức cẩn trọng. Phao-lô là một sứ đồ được soi dẫn khi viết Kinh Thánh. Câu hỏi dành cho chúng ta là: liệu người giải kinh ngày nay có cùng thẩm quyền để tạo ra những allegory mới không? Hầu hết các truyền thống Tin Lành trả lời là không. Họ chấp nhận allegory khi chính Kinh Thánh sử dụng, nhưng rất dè dặt với việc sáng tạo thêm. Trong khi đó, nhiều Giáo phụ thời đầu, đặc biệt dưới ảnh hưởng của trường phái Alexandria, sử dụng allegory rộng rãi hơn vì họ tin rằng Đức Chúa Trời đặt nhiều tầng ý nghĩa trong bản văn.

Origen là ví dụ nổi bật nhất. Ông từng cho rằng nhiều chi tiết trong Cựu Ước được viết theo cách khiến người đọc "vấp" ở nghĩa lịch sử để buộc họ tìm đến ý nghĩa thuộc linh. Cách đọc ấy tạo nên nhiều suy ngẫm sâu sắc, nhưng cũng mở ra cánh cửa cho sự chủ quan. Đến thời Cải Chánh, Luther và đặc biệt là Calvin phản ứng khá mạnh. Họ không phủ nhận rằng Kinh Thánh có chiều sâu thần học, nhưng nhấn mạnh rằng ý nghĩa thuộc linh không được tách rời ý nghĩa lịch sử. Theo họ, nếu không có điểm neo là lịch sử và văn cảnh, người giải kinh có thể biến bất kỳ chi tiết nào thành bất kỳ điều gì mình muốn.

Theo mình, đây là một trong những bài học lớn nhất của lịch sử Hội Thánh. Những người yêu allegory thường muốn cho thấy Kinh Thánh phong phú hơn những gì mắt thường nhìn thấy. Động cơ ấy nhiều khi rất đáng trân trọng. Nhưng nếu thiếu kỷ luật giải kinh, sự phong phú ấy dễ biến thành trí tưởng tượng. Ngược lại, nếu chỉ đọc Kinh Thánh như một tài liệu lịch sử khô khan, chúng ta cũng có nguy cơ bỏ lỡ cách mà toàn bộ câu chuyện cứu chuộc hướng về Đấng Christ.

Có lẽ hình ảnh đẹp nhất là một cây cổ thụ. Lịch sử là thân cây. Typology là những cành cây mọc tự nhiên từ thân ấy. Allegory thiếu kiểm soát giống như việc buộc thêm những cành giả lên cây. Nhìn từ xa có thể đẹp, nhưng chúng không thực sự mọc từ thân cây.

Đó cũng là lý do nhiều học giả hiện đại đề xuất một nguyên tắc đơn giản: hãy để Kinh Thánh chỉ cho chúng ta đâu là typology; đừng quá vội tạo ra typology mới nếu bản văn không cung cấp đủ cơ sở. Nguyên tắc này không làm nghèo đi Kinh Thánh. Trái lại, nó giúp người đọc kinh ngạc trước sự thống nhất thật sự của lịch sử cứu chuộc, thay vì chỉ trước sự sáng tạo của người giải thích.

Kết luận

Typology và allegory đều cố gắng giúp người đọc thấy mối liên hệ giữa Cựu Ước và Đấng Christ, nhưng chúng đi theo hai con đường khác nhau. Typology phát sinh từ những sự kiện, con người và thể chế có thật trong lịch sử mà Đức Chúa Trời dùng để báo trước công trình cứu chuộc. Allegory thường bắt đầu từ việc gán thêm ý nghĩa biểu tượng vượt quá điều bản văn tự bày tỏ. Hiểu được sự khác biệt này sẽ giúp chúng ta vừa giữ được sự phong phú của Kinh Thánh, vừa tránh được sự tùy tiện trong giải thích.

❦
Hết chương 19 · Cảm ơn bạn đã dành thời gian tra xét.

Tìm một chương sách

Không gian đọc của bạn

Cỡ chữ

20 px

Màu trang