Ngữ pháp quyết định ý nghĩa như thế nào?
"Cho đến khi trời đất qua đi, một chấm một nét trong luật pháp cũng không qua đi..." (Ma-thi-ơ 5:18)
14.1. Tại sao ngữ pháp lại quan trọng?
Đối với nhiều độc giả hiện đại, ngữ pháp thường bị xem là một lĩnh vực khô khan, chỉ liên quan đến việc viết đúng chính tả hoặc đặt câu cho đúng quy tắc. Tuy nhiên, trong nghiên cứu Kinh Thánh, ngữ pháp không chỉ là vấn đề ngôn ngữ mà còn là vấn đề thần học. Đức Chúa Trời không mặc khải chân lý bằng những ý tưởng mơ hồ, nhưng qua những câu văn cụ thể được viết bằng tiếng Hê-bơ-rơ, A-ram và Hy Lạp. Điều đó có nghĩa là ý nghĩa của mặc khải được chuyên chở qua cấu trúc ngôn ngữ. Nếu người giải kinh không tôn trọng ngữ pháp, họ rất dễ thay thế điều bản văn nói bằng điều mình nghĩ bản văn nên nói.
Lịch sử thần học cung cấp nhiều ví dụ cho thấy một chi tiết ngữ pháp có thể ảnh hưởng đến cả một giáo lý. Trong Ga-la-ti 3:16, Phao-lô lập luận rằng lời hứa được ban cho "dòng dõi" của Áp-ra-ham chứ không phải "các dòng dõi". Ông xây dựng lập luận thần học trên hình thức số ít của danh từ. Dù các học giả vẫn thảo luận về cách lập luận này trong bối cảnh tiếng Hê-bơ-rơ, ví dụ ấy cho thấy các tác giả Tân Ước rất chú ý đến từng chi tiết của bản văn.
14.2. Ngữ pháp không phải là một chiếc lồng
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là ngữ pháp không hoạt động độc lập. Một câu không thể được hiểu chỉ bằng cách phân tích các từ riêng lẻ. Ý nghĩa luôn hình thành từ sự kết hợp giữa từ vựng, ngữ pháp, văn cảnh và thể loại văn chương. Nếu tuyệt đối hóa ngữ pháp, người đọc sẽ biến Kinh Thánh thành một bài toán ngôn ngữ. Nếu xem nhẹ ngữ pháp, người đọc sẽ biến Kinh Thánh thành nơi để tự do gán ý nghĩa.
Do đó, giải kinh lịch sử–ngữ pháp không phải là phương pháp chỉ nghiên cứu ngữ pháp, mà là phương pháp kết hợp ngữ pháp với lịch sử, văn cảnh và mục đích của tác giả.
14.3. Những yếu tố ngữ pháp thường quyết định cách hiểu
Trong quá trình nghiên cứu Kinh Thánh, có một số yếu tố ngữ pháp xuất hiện lặp đi lặp lại và thường đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành giáo lý.
Trước hết là thì của động từ. Trong tiếng Hy Lạp Koine, động từ không chỉ diễn tả thời gian mà còn thể hiện cách người viết nhìn hành động ấy. Có những thì nhấn mạnh hành động như một toàn thể, có những thì nhấn mạnh tiến trình, và có những thì nhấn mạnh kết quả còn tiếp tục. Nhiều cuộc thảo luận về sự nên thánh, sự cứu rỗi hay sự sống đời đời đều liên quan đến việc hiểu đúng giá trị của thì động từ.
Thứ hai là thể của động từ. Một động từ ở thể chủ động khác với một động từ ở thể bị động. Ví dụ, khi Phao-lô nói tín hữu "được cứu" hay "được xưng công bình", việc sử dụng thể bị động thường phản ánh rằng hành động đến từ Đức Chúa Trời chứ không phải từ con người. Đây là một chi tiết ngữ pháp nhưng mang ý nghĩa thần học sâu sắc.
Thứ ba là liên từ. Những từ như "vì", "cho nên", "nhưng", "để", "hầu cho" thường quyết định mối quan hệ logic giữa các mệnh đề. Không ít bài giảng bỏ qua những liên từ này và vô tình cắt đứt dòng lập luận của tác giả. Trong thư Rô-ma, các liên từ là chìa khóa để theo dõi toàn bộ lập luận của Phao-lô.
Thứ tư là đại từ. Nhiều đoạn Kinh Thánh trở nên khó hiểu nếu người đọc không xác định chính xác đại từ "người ấy", "họ", "chúng ta" hoặc "các ngươi" đang chỉ đến ai. Trong các thư tín, sự thay đổi từ ngôi số ít sang ngôi số nhiều đôi khi mang ý nghĩa mục vụ rất quan trọng.
Cuối cùng là cú pháp, tức là cách các thành phần trong câu liên kết với nhau. Cùng một nhóm từ nhưng nếu thay đổi quan hệ cú pháp, ý nghĩa có thể thay đổi đáng kể. Đây là lý do các bản dịch đôi khi khác nhau dù đều trung thành với nguyên văn.
14.4. Ngữ pháp và bản dịch
Hầu hết tín hữu đọc Kinh Thánh qua bản dịch. Điều này là một phước hạnh lớn, nhưng cũng đặt ra một giới hạn tự nhiên. Mỗi bản dịch đều là kết quả của hàng nghìn quyết định ngôn ngữ. Người dịch phải lựa chọn giữa nhiều khả năng diễn đạt, đặc biệt ở những câu có cấu trúc khó hoặc nhiều nghĩa.
Điều này không có nghĩa bản dịch không đáng tin cậy. Trái lại, các bản dịch hiện đại thường được thực hiện bởi các ủy ban gồm nhiều học giả với quy trình phản biện rất nghiêm ngặt. Tuy nhiên, người nghiên cứu cần ý thức rằng bản dịch đã bao hàm một mức độ diễn giải nhất định. Vì vậy, khi gặp những đoạn có ảnh hưởng lớn đến giáo lý, việc so sánh nhiều bản dịch và tham khảo nguyên ngữ là điều nên làm.
14.5. Có phải mọi giáo lý đều phụ thuộc vào ngữ pháp?
Câu trả lời là không. Những giáo lý nền tảng của đức tin Cơ Đốc không đứng vững chỉ nhờ một động từ hay một giới từ. Chúng được xây dựng trên tổng thể lời chứng của Kinh Thánh. Tuy nhiên, ngữ pháp thường giúp xác định cách hiểu chính xác của từng đoạn và ngăn người đọc xây dựng những kết luận vượt quá điều bản văn cho phép.
Một nguyên tắc quan trọng trong thần học là không nên xây dựng một giáo lý lớn chỉ trên một chi tiết ngữ pháp còn gây tranh cãi, nếu toàn bộ Kinh Thánh không xác nhận điều đó. Nguyên tắc này giúp tránh cả hai cực đoan: xem nhẹ ngữ pháp hoặc tuyệt đối hóa ngữ pháp.
14.6. Khi nào ngữ pháp không đủ?
Ngữ pháp trả lời câu hỏi: "Câu này được viết như thế nào?" Nhưng nó không thể tự trả lời tất cả các câu hỏi khác. Để hiểu trọn vẹn một bản văn, người đọc còn cần đến lịch sử, văn hóa, bối cảnh, thể loại văn chương và toàn bộ câu chuyện cứu chuộc của Kinh Thánh. Ngữ pháp là nền móng của giải kinh, nhưng không phải toàn bộ ngôi nhà.
Chính vì vậy, các nhà giải kinh giỏi thường không chỉ là những người giỏi tiếng Hê-bơ-rơ hay Hy Lạp. Họ còn là những người hiểu lịch sử Cận Đông cổ đại, Do Thái giáo thời Đền Thờ Thứ Hai, văn học Hy-La và lịch sử Hội Thánh. Những lĩnh vực ấy cùng nhau giúp người đọc tiến gần hơn đến ý nghĩa của bản văn.
Kết luận
Ngữ pháp không phải là một trở ngại đối với việc đọc Kinh Thánh, mà là một món quà. Đức Chúa Trời đã chọn mặc khải qua ngôn ngữ của con người; vì vậy, việc tôn trọng ngữ pháp chính là tôn trọng phương tiện mà Ngài đã sử dụng để truyền đạt chân lý. Tuy nhiên, ngữ pháp chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi được đặt trong sự tương tác với văn cảnh, lịch sử, thể loại văn chương và toàn bộ mặc khải của Kinh Thánh.