PROJECTBEREA
BẢN THẢO V0.1  /  CHƯƠNG 30
MỤC III · LỊCH SỬ HỘI THÁNH

Augustine và Pelagius

Project Berea·8 phút đọcBản thảo v0.1

Nếu Arius và Athanasius tranh luận về Đấng Christ là ai, thì Augustine và Pelagius tranh luận về con người là ai. Nghe qua thì có vẻ ít quan trọng hơn. Thực tế thì ngược lại. Bởi vì cách bạn hiểu bản chất con người sẽ quyết định gần như toàn bộ thần học của bạn về sự cứu rỗi. Con người có còn khả năng tìm kiếm Đức Chúa Trời không? Con người còn tự do đến mức nào sau sự sa ngã? Ân điển của Đức Chúa Trời hoạt động như thế nào? Một người có thể tự mình quay về với Chúa không? Hay mọi bước đầu tiên đều phải bắt nguồn từ Đức Chúa Trời? Tất cả những câu hỏi này đều hội tụ trong cuộc gặp gỡ giữa Augustine và Pelagius vào đầu thế kỷ V.

Pelagius là một tu sĩ người Anh, nổi tiếng vì đời sống đạo đức nghiêm túc. Các nguồn cổ mô tả ông là người kỷ luật, giản dị và rất quan tâm đến đời sống thánh khiết. Điều này rất quan trọng, vì đôi khi các sách thần học hiện đại vô tình biến Pelagius thành một "nhân vật phản diện". Thực tế, ông không hề muốn phá hủy Cơ Đốc giáo. Ngược lại, ông đang cố giải quyết một vấn đề mục vụ rất thực tế.

Khi đến thành Rô-ma, Pelagius quan sát thấy nhiều tín hữu sống buông thả nhưng luôn viện cớ rằng: "Chúng tôi sinh ra đã có bản tính tội lỗi. Chúng tôi không thể làm khác được. Nếu Đức Chúa Trời muốn, Ngài sẽ thay đổi chúng tôi." Đối với Pelagius, cách suy nghĩ ấy làm suy yếu trách nhiệm đạo đức. Nếu mọi thất bại đều có thể đổ lỗi cho bản tính sa ngã, thì còn ý nghĩa gì của những lời kêu gọi trong Kinh Thánh như: "Hãy ăn năn", "Hãy vâng lời", "Hãy nên thánh"?

Từ mối quan tâm ấy, Pelagius bắt đầu nhấn mạnh khả năng đáp ứng của con người. Ông lập luận rằng nếu Đức Chúa Trời truyền lệnh điều gì, thì con người phải có khả năng thực hiện điều đó. Theo ông, sẽ không công bằng nếu Đức Chúa Trời truyền điều mà con người hoàn toàn không thể làm. Vì thế, ông cho rằng A-đam để lại cho nhân loại một tấm gương xấu, chứ không truyền lại một bản tính tội lỗi khiến mọi người sinh ra đã ở trong tình trạng bại hoại. Mỗi người sinh ra về cơ bản ở trong trạng thái giống như A-đam trước khi phạm tội: có khả năng vâng lời hoặc không vâng lời.

Bạn sẽ thấy ngay sức hấp dẫn của lập luận này. Nó nhấn mạnh trách nhiệm cá nhân, tính nghiêm túc của sự vâng phục và lời kêu gọi nên thánh. Thực tế, nhiều người ngày nay nếu chưa từng học thần học vẫn trực giác đồng ý với Pelagius ở một số điểm.

Nhưng Augustine nhìn thấy một vấn đề rất lớn.

Ông không bắt đầu từ câu hỏi "Con người phải làm gì?" mà từ câu hỏi "Kinh Thánh mô tả con người sau sự sa ngã như thế nào?" Trong nhiều năm trước đó, Augustine đã suy ngẫm rất sâu về Rô-ma 5, Thi Thiên 51, Ê-phê-sô 2 và Giăng 6. Ông kết luận rằng sự sa ngã không chỉ khiến con người dễ phạm tội hơn, mà còn làm hư hoại chính ý chí của con người. Theo Augustine, con người sau A-đam vẫn có ý chí, vẫn đưa ra quyết định mỗi ngày, nhưng ý chí ấy không còn trung lập nữa. Nó đã bị định hướng về chính mình thay vì về Đức Chúa Trời.

Đây là điểm thường bị hiểu lầm. Augustine không nói con người mất hoàn toàn khả năng lựa chọn. Ông biết rất rõ rằng con người vẫn chọn nghề nghiệp, kết hôn, học hành, làm điều thiện cho xã hội. Điều ông muốn nói là đối với Đức Chúa Trời, ý chí con người không còn tự mình quay về với Ngài được nữa nếu không có ân điển hành động trước.

Nói cách khác, Augustine phân biệt giữa tự do theo nghĩa tâm lý và tự do theo nghĩa thuộc linh. Bạn vẫn tự do chọn ăn hay không ăn. Bạn vẫn tự do chọn học hay không học. Bạn vẫn tự do giúp người nghèo. Nhưng đối với việc yêu mến Đức Chúa Trời trên hết mọi sự, ông cho rằng bản tính sa ngã khiến con người luôn quay về chính mình.

Ông thường dùng hình ảnh rất đẹp về "ordo amoris" – "trật tự của tình yêu". Theo Augustine, vấn đề sâu nhất của tội lỗi không phải là chúng ta không yêu. Chúng ta yêu rất nhiều. Vấn đề là chúng ta yêu sai thứ tự. Chúng ta yêu bản thân hơn Đức Chúa Trời, yêu quà tặng hơn Đấng Ban Cho, yêu điều tạm thời hơn điều đời đời. Vì vậy, sự cứu rỗi không chỉ là được tha tội mà còn là việc Đức Chúa Trời sắp xếp lại toàn bộ tình yêu của con người.

Đây là một trong những đóng góp có ảnh hưởng sâu rộng nhất của Augustine. Ngay cả nhiều nhà thần học hiện đại không đồng ý với toàn bộ học thuyết của ông về tiền định vẫn đánh giá rất cao tư tưởng này, vì nó đi sâu vào động lực của con người chứ không chỉ hành vi bên ngoài.

Đáp lại, Pelagius hỏi một câu rất sắc bén: "Nếu con người thực sự không thể đáp ứng Đức Chúa Trời nếu không có ân điển đặc biệt, thì tại sao Kinh Thánh liên tục kêu gọi mọi người ăn năn?" Đây không phải là một câu hỏi dễ trả lời. Nó buộc Augustine phải suy nghĩ sâu hơn về mối quan hệ giữa mệnh lệnh của Đức Chúa Trời và ân điển của Ngài.

Augustine trả lời rằng chính mệnh lệnh ấy bày tỏ tiêu chuẩn thánh khiết của Đức Chúa Trời, đồng thời cho thấy con người cần ân điển đến mức nào. Một câu cầu nguyện rất nổi tiếng của ông tóm tắt tư tưởng ấy: "Lạy Chúa, xin truyền điều Ngài muốn, rồi xin ban điều Ngài truyền." Đối với Augustine, Đức Chúa Trời hoàn toàn có quyền đòi hỏi sự vâng lời trọn vẹn, nhưng cũng chính Ngài là Đấng ban khả năng để con người đáp lại.

Đến đây, bạn sẽ nhận ra cuộc tranh luận không chỉ là về ý chí tự do. Thực chất, hai bên đang bắt đầu từ hai trực giác thần học khác nhau. Pelagius sợ rằng nếu nhấn mạnh sự bại hoại quá mức, con người sẽ trở nên thụ động và vô trách nhiệm. Augustine sợ rằng nếu nhấn mạnh khả năng con người quá mức, người ta sẽ đánh giá thấp sự sâu sắc của tội lỗi và sự cần thiết tuyệt đối của ân điển.

Điều thú vị là cả hai nỗi lo ấy đều không hề biến mất trong lịch sử. Chúng ta vẫn gặp chúng trong mọi thời đại. Có những Hội Thánh nhấn mạnh trách nhiệm con người đến mức ân điển gần như chỉ còn là một sự hỗ trợ. Cũng có những nơi nhấn mạnh sự tể trị của Đức Chúa Trời đến mức nhiều tín hữu cảm thấy mọi nỗ lực của mình không còn ý nghĩa. Có thể nói, phần lớn lịch sử thần học phương Tây từ thế kỷ V đến nay đều là những nỗ lực tìm kiếm sự cân bằng giữa hai trực giác này.

Cuộc tranh luận cuối cùng dẫn đến việc Pelagius bị nhiều công đồng địa phương lên án, và quan điểm của Augustine có ảnh hưởng rất lớn trong thần học phương Tây. Tuy nhiên, lịch sử không kết thúc ở đó. Chỉ vài thập kỷ sau, nhiều tu sĩ tại miền nam xứ Gaul lại cho rằng Augustine đã đi quá xa. Họ đồng ý rằng con người cần ân điển, nhưng cũng cho rằng con người vẫn có thể thực hiện "bước đầu tiên" hướng về Đức Chúa Trời trước khi ân điển cứu rỗi hành động cách đặc biệt. Phong trào ấy về sau được gọi là Semi-Pelagianism. Và chính nó sẽ mở ra chương tiếp theo.

Kết luận

Nếu chỉ đọc kết quả của các công đồng, chúng ta rất dễ nghĩ rằng cuộc tranh luận Augustine–Pelagius là cuộc đối đầu giữa đúng và sai một cách đơn giản. Nhưng khi đọc các nguồn lịch sử, chúng ta thấy cả hai đều đang cố bảo vệ một phần rất quan trọng của lời chứng Kinh Thánh. Pelagius muốn bảo vệ sự công chính của Đức Chúa Trời và trách nhiệm thật của con người. Augustine muốn bảo vệ chiều sâu của sự sa ngã và sự cần thiết tuyệt đối của ân điển. Lịch sử thần học sau đó phần lớn là nỗ lực giữ cả hai chân lý này trong một sự căng thẳng trung thành với Kinh Thánh.

❦
Hết chương 30 · Cảm ơn bạn đã dành thời gian tra xét.

Tìm một chương sách

Không gian đọc của bạn

Cỡ chữ

20 px

Màu trang