Ý nghĩa nằm ở đâu?
Tác giả, Bản văn hay Người đọc?
"Hãy suy nghĩ về điều tôi nói, vì Chúa sẽ ban cho anh em sự hiểu biết trong mọi sự." (2 Ti-mô-thê 2:7)
12.1. Một câu hỏi mà hầu như không ai nghĩ đến
Khi đọc câu: "Đức Giê-hô-va là Đấng chăn giữ tôi." Hầu hết chúng ta lập tức hỏi: "Câu này có nghĩa gì?" Nhưng trong nghiên cứu học thuật, người ta hỏi một câu còn căn bản hơn: "Ý nghĩa của câu này nằm ở đâu?"
Có ba khả năng. Ý nghĩa nằm trong điều Đa-vít muốn nói. Ý nghĩa nằm trong chính bản văn. Hoặc. Ý nghĩa được tạo ra khi người đọc tiếp xúc với bản văn. Nghe có vẻ giống nhau. Nhưng thực tế, ba cách tiếp cận này đã tạo nên ba dòng tư tưởng lớn trong nghiên cứu văn học và giải kinh hiện đại.
12.2. Ý nghĩa nằm ở tác giả (Authorial Intent)
Đây là lập trường được đa số các nhà giải kinh Tin Lành bảo thủ và nhiều học giả lịch sử ủng hộ.
Theo quan điểm này, nhiệm vụ của người giải kinh là tìm hiểu điều mà tác giả, dưới sự soi dẫn của Đức Thánh Linh, muốn truyền đạt cho độc giả đầu tiên.
Điều đó có nghĩa người đọc phải quan tâm đến: bối cảnh lịch sử, ngôn ngữ, văn hóa, văn phạm, hoàn cảnh viết sách, đối tượng nhận thư.
Ví dụ. Khi Phao-lô viết thư cho Hội Thánh Cô-rinh-tô. Ông đang giải quyết những vấn đề rất cụ thể. Nếu bỏ qua bối cảnh đó. Rất nhiều đoạn sẽ bị hiểu sai.
Điểm mạnh của lập trường này là giữ cho việc giải kinh có tính khách quan và có thể kiểm chứng. Điểm khó là: Làm sao chúng ta biết chắc điều tác giả thực sự nghĩ? Đó là lý do giải kinh luôn là một công việc khiêm nhường.
12.3. Ý nghĩa nằm trong bản văn
Một số trường phái nghiên cứu văn học thế kỷ XX cho rằng sau khi tác giả hoàn thành tác phẩm, bản văn trở thành một thực thể độc lập.
Nói cách khác. Điều quan trọng không còn là tác giả nghĩ gì. Mà là: Bản văn thực sự nói gì.
Ví dụ. Một tác giả có thể vô tình viết ra nhiều điều sâu sắc hơn điều mình nhận thức. Trong trường hợp đó. Bản văn trở thành đối tượng nghiên cứu độc lập.
Quan điểm này giúp người nghiên cứu tập trung vào chính văn bản thay vì đoán ý tác giả. Tuy nhiên. Nếu tách hoàn toàn bản văn khỏi người viết và bối cảnh lịch sử. Người đọc có thể bỏ lỡ nhiều chi tiết quan trọng.
12.4. Ý nghĩa nằm ở người đọc (Reader-Response)
Đây là một trong những hướng tiếp cận có ảnh hưởng lớn trong nghiên cứu văn học hiện đại.
Theo lập trường này. Ý nghĩa không hoàn toàn nằm trong tác giả hay bản văn. Ý nghĩa được hình thành khi người đọc tương tác với bản văn. Do đó. Một tín hữu Việt Nam. Một tín hữu Kenya. Một tín hữu Hàn Quốc. Có thể đọc cùng một đoạn. Nhưng nhận được những góc nhìn khác nhau.
Ở mức độ nào đó. Điều này phản ánh thực tế rằng kinh nghiệm sống ảnh hưởng đến cách chúng ta tiếp nhận Kinh Thánh. Tuy nhiên. Nếu đẩy lập trường này đến cực đoan. Ý nghĩa sẽ trở nên hoàn toàn chủ quan. Lúc đó. Câu hỏi không còn là: "Kinh Thánh nói gì?" Mà trở thành: "Tôi cảm thấy gì?" Đây là điều mà phần lớn các truyền thống Cơ Đốc chính thống đều thận trọng.
12.5. Quan điểm của thần học Cơ Đốc
Trong thần học Cơ Đốc truyền thống. Ba yếu tố đều có vai trò. Tác giả. Bản văn. Người đọc. Nhưng chúng không có cùng vị trí.
Tác giả được Đức Thánh Linh soi dẫn tạo nên ý nghĩa nguyên thủy. Bản văn bảo tồn ý nghĩa ấy qua nhiều thế hệ. Người đọc tiếp nhận, giải thích và áp dụng bản văn trong hoàn cảnh của mình.
Nói cách khác. Người đọc không tạo ra chân lý. Nhưng người đọc phải khám phá và sống theo chân lý.
12.6. Đức Thánh Linh và sự hiểu biết
Đây là điểm mà thần học Cơ Đốc khác với nhiều lý thuyết văn học. Theo Kinh Thánh. Việc hiểu Lời Chúa không chỉ là hoạt động trí tuệ. Đức Thánh Linh soi sáng để người đọc nhận biết và đáp ứng với chân lý (1 Cô-rinh-tô 2:10–16).
Tuy nhiên. Sự soi sáng không đồng nghĩa với việc bỏ qua ngữ pháp, lịch sử hay văn cảnh. Trong lịch sử. Những người có đời sống thuộc linh sâu sắc thường cũng là những người nghiên cứu Kinh Thánh rất nghiêm túc. Sự soi sáng và sự nghiên cứu không loại trừ nhau. Chúng bổ sung cho nhau.
12.7. Một mô hình cân bằng
Theo mình, mô hình sau sẽ được dùng xuyên suốt toàn bộ bộ sách.
`` Đức Thánh Linh │ ▼ Tác giả → Bản văn → Người đọc │ ▼ Áp dụng ``
Ý nghĩa bắt đầu từ mặc khải của Đức Chúa Trời qua tác giả. Được lưu giữ trong bản văn. Được người đọc khám phá. Và cuối cùng được sống ra trong đời sống.
Nếu đảo ngược tiến trình này. Người đọc rất dễ áp đặt suy nghĩ của mình lên Kinh Thánh thay vì để Kinh Thánh định hình suy nghĩ của mình.
Kết luận
Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của giải kinh là phân biệt giữa khám phá ý nghĩa và gán ý nghĩa. Người giải kinh không phải là người sáng tạo ra chân lý mới, mà là người tìm cách hiểu trung thực điều Đức Chúa Trời đã mặc khải qua các tác giả Kinh Thánh. Sau đó, nhiệm vụ tiếp theo là áp dụng chân lý ấy vào hoàn cảnh hiện tại một cách khôn ngoan và trung tín.
So sánh ba hướng tiếp cận
| Câu hỏi | Tác giả | Bản văn | Người đọc |
|---|---|---|---|
| Ý nghĩa bắt đầu từ đâu? | Ý định của tác giả | Cấu trúc của bản văn | Kinh nghiệm của người đọc |
| Điểm mạnh | Tôn trọng bối cảnh lịch sử | Tập trung vào văn bản | Nhấn mạnh sự liên hệ cá nhân |
| Nguy cơ | Khó xác định hoàn toàn ý định | Có thể bỏ qua lịch sử | Dễ rơi vào chủ quan |
| Được nhiều truyền thống Cơ Đốc sử dụng? | Có | Có (ở mức độ nhất định) | Có, nhưng thường được đặt dưới hai yếu tố đầu |