PROJECTBEREA
BẢN THẢO V0.1  /  CHƯƠNG 23
MỤC III · LỊCH SỬ HỘI THÁNH

Hội Thánh thời các sứ đồ (30–100 SC)

Project Berea·8 phút đọcBản thảo v0.1

"Họ chuyên tâm giữ lời dạy của các sứ đồ..." (Công vụ 2:42)

Khi người Cơ Đốc hiện đại nghĩ đến Hội Thánh đầu tiên, họ thường vô thức hình dung một phiên bản thu nhỏ của Hội Thánh ngày nay: có nhà thờ, có Kinh Thánh đầy đủ, có mục sư, có ban thờ phượng và có một hệ thống giáo lý đã hoàn chỉnh. Tuy nhiên, hình ảnh đó gần như hoàn toàn xa lạ với thế kỷ thứ nhất. Nếu chúng ta thực sự muốn hiểu Tân Ước và hiểu cách thần học Cơ Đốc hình thành, điều đầu tiên cần làm là bước ra khỏi thế giới hiện đại và đặt mình vào bối cảnh của Đế quốc La Mã trong nửa sau thế kỷ thứ nhất.

Điều đáng chú ý đầu tiên là những môn đồ của Chúa Giê-xu ban đầu không nghĩ mình đang sáng lập một tôn giáo mới. Trong nhận thức của họ, Đức Chúa Giê-xu chính là Đấng Mê-si mà các tiên tri Israel đã chờ đợi hàng thế kỷ. Vì vậy, việc tin nhận Ngài không phải là từ bỏ Do Thái giáo mà là tin rằng mọi lời hứa của Đức Chúa Trời dành cho Israel đã bắt đầu được ứng nghiệm. Chính vì lý do đó mà trong những năm đầu sau Lễ Ngũ Tuần, các môn đồ vẫn lên Đền Thờ cầu nguyện, vẫn tham dự nhiều sinh hoạt của người Do Thái và vẫn đọc chính bộ Kinh Thánh mà ngày nay chúng ta gọi là Cựu Ước. Nếu một người Do Thái sống tại Giê-ru-sa-lem vào khoảng năm 35 SC nhìn vào Hội Thánh đầu tiên, rất có thể họ sẽ xem đây chỉ là một phong trào cải cách bên trong Do Thái giáo chứ chưa phải là một tôn giáo độc lập.

Nhưng đồng thời, Hội Thánh ấy cũng không chỉ sống trong thế giới Do Thái. Toàn bộ vùng Địa Trung Hải lúc bấy giờ đang nằm dưới quyền cai trị của Đế quốc La Mã. Tiếng Hy Lạp Koine là ngôn ngữ chung của thương mại, giáo dục và giao tiếp giữa các dân tộc. Đường sá do La Mã xây dựng kết nối các thành phố lớn từ Palestine đến tận Tây Ban Nha. Chính hệ thống chính trị tương đối ổn định này đã tạo điều kiện đặc biệt cho các chuyến truyền giáo của Phao-lô. Khi đọc Công vụ các Sứ đồ, chúng ta thường chú ý đến các phép lạ, nhưng nếu đặt bản văn vào bối cảnh lịch sử, chúng ta cũng sẽ thấy rằng Đức Chúa Trời đang sử dụng chính những điều kiện địa chính trị của thời đại để Tin Lành lan rộng với tốc độ chưa từng có.

Một điều khác khiến Hội Thánh đầu tiên rất khác với chúng ta là họ chưa hề sở hữu một cuốn Tân Ước như ngày nay. Đây là điều nhiều tín hữu hiện đại ít khi dừng lại để suy nghĩ. Khi ba nghìn người tin Chúa trong ngày Lễ Ngũ Tuần, chưa có một sách Phúc Âm nào được viết. Các thư tín của Phao-lô cũng chưa xuất hiện. Thậm chí nhiều sứ đồ còn chưa bắt đầu chức vụ truyền giáo của mình. Điều đó có nghĩa là nền tảng đức tin của Hội Thánh lúc ấy không phải là một bộ sách hoàn chỉnh, mà là lời chứng sống động của các sứ đồ – những người đã trực tiếp đi cùng Chúa Giê-xu, chứng kiến sự chết và sự phục sinh của Ngài. Chính vì vậy, Công vụ 2:42 nói rằng họ "chuyên tâm giữ lời dạy của các sứ đồ". Đó không chỉ là một thói quen sinh hoạt; đó là nền móng của toàn bộ Hội Thánh.

Điều này cũng giúp chúng ta hiểu rõ hơn vai trò đặc biệt của các sứ đồ trong lịch sử cứu chuộc. Họ không đơn thuần là những nhà truyền giáo đầu tiên hay những mục sư có ảnh hưởng. Họ là những nhân chứng được chính Chúa Phục Sinh sai đi để đặt nền móng cho Hội Thánh. Sau khi nền móng ấy được đặt xuống qua lời giảng và các sách Tân Ước, Hội Thánh không tiếp tục tìm kiếm những nền móng mới, mà xây dựng trên nền móng đã được ban một lần đủ cả.

Một điểm rất thú vị khác là Hội Thánh đầu tiên chưa có thứ mà ngày nay chúng ta gọi là "thần học hệ thống". Không có ai vào năm 50 SC nói về "Soteriology", "Ecclesiology" hay "Hypostatic Union". Không phải vì họ không tin những điều ấy, mà vì họ chưa cần đến những thuật ngữ đó. Trong lịch sử Hội Thánh, các thuật ngữ thần học hầu như luôn xuất hiện sau các cuộc tranh luận. Trước tiên Hội Thánh sống đức tin; sau đó một vấn đề phát sinh; rồi Hội Thánh quay lại Kinh Thánh để trả lời; cuối cùng mới hình thành những khái niệm nhằm diễn đạt rõ ràng hơn điều Kinh Thánh vốn đã dạy. Đây là lý do chúng ta không tìm thấy từ "Ba Ngôi" trong Kinh Thánh, nhưng giáo lý Ba Ngôi lại được xem là sự tổng hợp trung thành lời chứng của toàn bộ Kinh Thánh.

Điều đáng ngạc nhiên hơn nữa là cuộc tranh luận thần học đầu tiên của Hội Thánh không phải về bản tính của Đấng Christ hay về mối quan hệ giữa Cha và Con. Câu hỏi cấp bách nhất lúc bấy giờ là: "Một người ngoại có cần trở thành người Do Thái trước khi trở thành Cơ Đốc nhân hay không?" Đó là bối cảnh của Công vụ 15. Ngày nay, chúng ta thường dành rất nhiều thời gian để tranh luận về Calvinism hay Arminianism, nhưng nếu quay về năm 49 SC và hỏi các trưởng lão tại Giê-ru-sa-lem về những vấn đề ấy, có lẽ họ sẽ không hiểu bạn đang nói gì. Không phải vì những câu hỏi đó không quan trọng, mà vì Hội Thánh khi ấy đang đối diện với một thử thách hoàn toàn khác. Điều này dạy chúng ta một nguyên tắc rất quan trọng của thần học lịch sử: giáo lý thường được phát triển để trả lời những câu hỏi mà từng thời đại đang phải đối diện.

Một yếu tố nữa mà chúng ta thường đánh giá thấp là sự bắt bớ. Khi đọc các thư tín của Phao-lô trong không gian yên tĩnh của thế kỷ XXI, chúng ta rất dễ quên rằng nhiều bức thư ấy được viết trong tù, trong lúc bị quản thúc hoặc giữa những cuộc bách hại. Khi Phi-e-rơ khuyên các tín hữu kiên trì trong thử thách, ông không đang trình bày một lý thuyết về đau khổ; ông đang viết cho những cộng đồng thực sự có thể mất tài sản, mất gia đình hoặc mất mạng chỉ vì xưng nhận Chúa Giê-xu. Điều đó khiến thần học của Hội Thánh đầu tiên mang một sức nặng rất khác. Đây không phải là thần học được hình thành trong sự an toàn của giảng đường đại học, mà là thần học được tôi luyện giữa áp lực của đời sống và sự tử đạo.

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần tránh một khuynh hướng rất phổ biến trong nhiều phong trào hiện đại: lý tưởng hóa Hội Thánh đầu tiên như một thời kỳ hoàn hảo. Chính Tân Ước cho thấy điều ngược lại. Hội Thánh Cô-rinh-tô chia rẽ, kiện tụng và dung túng tội lỗi nghiêm trọng. Các Hội Thánh Ga-la-ti bị lôi kéo bởi giáo lý khác. Phi-e-rơ từng bị Phao-lô công khai quở trách tại An-ti-ốt. Nhiều thư tín được viết chính vì các Hội Thánh đang hiểu sai hoặc sống sai. Điều làm cho thời đại các sứ đồ trở nên đặc biệt không phải vì họ không bao giờ sai, mà vì họ còn có sự hiện diện trực tiếp của các sứ đồ để đưa họ trở về với lẽ thật của Tin Lành.

Đó cũng là bài học đầu tiên mà lịch sử Hội Thánh muốn dạy chúng ta. Chúng ta không nghiên cứu thế kỷ thứ nhất để sao chép từng chi tiết của nó, cũng không để thần tượng hóa những người đầu tiên. Chúng ta nghiên cứu thời đại ấy vì đó là giai đoạn nền móng được đặt xuống: lời chứng trực tiếp về Chúa Giê-xu, sự hình thành các sách Tân Ước và những nguyên tắc đầu tiên để Hội Thánh đối diện với sai lầm. Mọi thế hệ sau này, từ Ignatius, Irenaeus, Augustine cho đến Luther, Calvin hay Wesley, đều sẽ phải quay trở lại nền móng ấy để kiểm chứng điều mình tin.

❦
Hết chương 23 · Cảm ơn bạn đã dành thời gian tra xét.

Tìm một chương sách

Không gian đọc của bạn

Cỡ chữ

20 px

Màu trang