PROJECTBEREA
BẢN THẢO V0.1  /  CHƯƠNG 29
MỤC III · LỊCH SỬ HỘI THÁNH

Augustine — Người định hình 1.500 năm thần học phương Tây

Project Berea·7 phút đọcBản thảo v0.1

Nếu hỏi một sử gia thần học rằng: "Ai là nhà thần học có ảnh hưởng nhất sau các sứ đồ?", rất nhiều người sẽ trả lời: Augustine thành Hippo (354–430 SC). Điều thú vị là Augustine không sinh ra trong một gia đình Cơ Đốc mẫu mực theo cách chúng ta thường tưởng tượng. Ông lớn lên tại Bắc Phi thuộc Đế quốc La Mã, trong một môi trường nơi triết học Hy Lạp, văn hóa La Mã và Cơ Đốc giáo cùng tồn tại. Cha ông, Patricius, là người ngoại giáo trong phần lớn cuộc đời, còn mẹ ông, Monica, là một tín hữu sốt sắng. Monica cầu nguyện cho con trai mình gần như suốt cuộc đời. Câu chuyện của bà về sau trở thành một trong những hình ảnh đẹp nhất trong lịch sử Hội Thánh về sự cầu thay của cha mẹ.

Thời trẻ, Augustine cực kỳ thông minh nhưng cũng đầy tham vọng. Ông học hùng biện, yêu văn chương Latin và theo đuổi danh vọng. Trong tác phẩm nổi tiếng Confessions (Tự Thuật), ông thú nhận rằng mình từng sống rất buông thả. Có một câu cầu nguyện nổi tiếng của ông khi còn trẻ mà chính ông sau này ghi lại với chút hài hước và hối tiếc: "Xin Chúa ban cho con sự tiết độ và thanh sạch... nhưng xin đừng ban ngay bây giờ." Câu nói ấy phản ánh cuộc đấu tranh nội tâm giữa điều ông biết là đúng và điều ông vẫn muốn theo đuổi.

Một thời gian dài, Augustine theo Manichaeism, một tôn giáo kết hợp nhiều yếu tố Ba Tư, triết học Hy Lạp và Cơ Đốc giáo. Người Manichaeans giải thích sự ác bằng cách cho rằng tồn tại hai nguyên lý vĩnh cửu: ánh sáng và bóng tối, thiện và ác, luôn đối đầu với nhau. Học thuyết này hấp dẫn Augustine vì nó dường như giải thích được vấn đề mà rất nhiều người vẫn hỏi ngày nay: "Nếu Đức Chúa Trời tốt lành, tại sao sự ác tồn tại?" Tuy nhiên, càng nghiên cứu, ông càng nhận ra hệ thống ấy có nhiều mâu thuẫn nội tại và không giải thích được toàn bộ thực tại.

Bước ngoặt lớn đến khi Augustine chuyển đến Milan và nghe Giám mục Ambrose giảng. Điều khiến Augustine kinh ngạc không chỉ là nội dung mà còn là cách Ambrose đọc Cựu Ước. Trước đó, Augustine từng nghĩ nhiều đoạn Cựu Ước quá thô sơ hoặc phi lý. Nhưng Ambrose cho ông thấy cách đọc chú ý đến bối cảnh, thể loại văn học và sự ứng nghiệm trong Đấng Christ. Đây là một bài học rất đáng nhớ: đôi khi vấn đề không nằm ở Kinh Thánh, mà nằm ở cách chúng ta đang đọc Kinh Thánh.

Năm 386, Augustine trải qua một kinh nghiệm cải đạo nổi tiếng. Theo lời kể của chính ông, trong lúc tuyệt vọng vì cuộc chiến giữa tội lỗi và khát vọng sống cho Đức Chúa Trời, ông nghe tiếng một đứa trẻ hát: "Tolle, lege" – "Hãy cầm lên và đọc." Ông mở Kinh Thánh và đọc đến Rô-ma 13:13–14. Ông kể rằng chính lúc ấy lòng mình được thay đổi và quyết định dâng đời sống cho Đấng Christ. Dù các học giả có nhiều cách phân tích kinh nghiệm này, không ai phủ nhận rằng đây là bước ngoặt đã thay đổi lịch sử thần học phương Tây.

Sau khi trở thành tín hữu, Augustine không rút lui khỏi đời sống trí thức. Ngược lại, ông dành phần còn lại của cuộc đời để suy nghĩ về gần như mọi chủ đề thần học lớn: Ba Ngôi, ân điển, tội lỗi, Hội Thánh, lịch sử, thời gian, ý chí tự do, chiến tranh chính nghĩa, giải nghĩa Kinh Thánh và nhiều lĩnh vực khác. Có thể nói rất ít nhà thần học trong lịch sử có phạm vi ảnh hưởng rộng như ông.

Điều làm Augustine khác biệt là ông không xây dựng thần học trong khoảng không. Mỗi tác phẩm lớn của ông đều ra đời để trả lời một cuộc khủng hoảng thực tế. Khi người Donatist tranh luận về sự thánh khiết của Hội Thánh, ông viết về bản chất của Hội Thánh. Khi Pelagius nói về khả năng đạo đức của con người, ông suy nghĩ sâu về ân điển. Khi thành Rô-ma bị người Goth cướp phá năm 410, nhiều người cho rằng Cơ Đốc giáo là nguyên nhân khiến đế quốc suy yếu. Augustine đáp lại bằng tác phẩm đồ sộ The City of God (Thành của Đức Chúa Trời), phân biệt giữa "thành của loài người" và "thành của Đức Chúa Trời", đồng thời đặt toàn bộ lịch sử nhân loại dưới góc nhìn của chương trình cứu chuộc.

Có một điều rất quan trọng mà chúng ta phải ghi nhớ trước khi đi xa hơn. Ngày nay, cả người Calvin lẫn người Arminius đều thường trích Augustine. Công giáo xem ông là một trong những Giáo phụ vĩ đại nhất. Nhiều nhà thần học Tin Lành coi ông là người mở đường cho Cải chánh. Ngay cả nhiều học giả Chính Thống cũng đánh giá rất cao trí tuệ và lòng sốt sắng của ông, dù không đồng ý với một số kết luận của ông về tội nguyên tổ hay ân điển. Điều này có nghĩa là Augustine không thuộc độc quyền của bất kỳ truyền thống nào. Mỗi truyền thống đều tiếp nhận một phần di sản của ông và cũng phê bình một phần khác.

Đây cũng là lúc mình muốn giới thiệu một nguyên tắc nghiên cứu mà các sử gia luôn nhấn mạnh: đừng đọc Augustine qua Calvin, cũng đừng đọc Augustine qua Công đồng Trent hay qua các sách giáo khoa Tin Lành hiện đại. Hãy cố gắng đọc Augustine trong chính thế kỷ IV–V của ông. Ông chưa biết đến cuộc Cải chánh thế kỷ XVI. Ông chưa từng tranh luận với Luther hay Calvin. Ông đang đối diện với những vấn đề hoàn toàn khác: sự sụp đổ của Đế quốc La Mã, các dị giáo cổ đại, ảnh hưởng của triết học Tân Plato và việc chăm sóc Hội Thánh tại Bắc Phi. Nếu bỏ qua bối cảnh ấy, chúng ta rất dễ biến Augustine thành người phát ngôn cho những cuộc tranh luận xảy ra cả nghìn năm sau.

Đến cuối đời, khi thành Hippo bị người Vandal bao vây, Augustine vẫn ở lại với bầy chiên của mình. Ông qua đời năm 430 trong lúc thành phố còn đang bị vây hãm. Hình ảnh ấy rất đẹp: một nhà thần học vĩ đại không kết thúc cuộc đời trong thư viện hay cung điện, mà trong một Hội Thánh đang chịu khổ nạn cùng dân sự mình.

Nhưng điều làm Augustine trở thành một bước ngoặt của lịch sử không chỉ là cuộc đời ông, mà là một cuộc tranh luận sẽ nổ ra ngay sau khi ông trở thành giám mục. Cuộc tranh luận ấy sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến Calvin, Arminius, Wesley và gần như mọi cuộc thảo luận hiện đại về sự cứu rỗi. Đối thủ của Augustine tên là Pelagius. Ông đặt ra một câu hỏi mà cho đến hôm nay vẫn chưa bao giờ biến mất: Con người thật sự có thể chọn Đức Chúa Trời bằng ý chí của mình không, hay con người hoàn toàn cần ân điển hành động trước? Chỉ một câu hỏi ấy sẽ dẫn đến gần như toàn bộ cuộc tranh luận về ân điển, ý chí tự do, tiền định, sự sa ngã và sự cứu rỗi trong suốt 1.600 năm tiếp theo.

❦
Hết chương 29 · Cảm ơn bạn đã dành thời gian tra xét.

Tìm một chương sách

Không gian đọc của bạn

Cỡ chữ

20 px

Màu trang