PROJECTBEREA
BẢN THẢO V0.1  /  CHƯƠNG 22
MỤC III · LỊCH SỬ HỘI THÁNH

Tại sao phải học lịch sử Hội Thánh?

Project Berea·8 phút đọcBản thảo v0.1

"Hãy nhớ lại những ngày xưa..." (Phục truyền Luật lệ Ký 32:7)

Nếu có một môn học thường bị tín hữu bỏ qua nhất, mình nghĩ đó là lịch sử Hội Thánh. Nhiều người nói: "Tôi chỉ cần Kinh Thánh." Nghe có vẻ rất thuộc linh, nhưng nếu suy nghĩ kỹ, câu nói ấy chứa một giả định đáng xem xét. Bởi vì từ lúc Chúa Giê-xu thăng thiên đến hôm nay đã gần hai nghìn năm. Trong khoảng thời gian ấy, hàng triệu tín hữu, hàng chục nghìn mục sư, hàng nghìn học giả và rất nhiều người sẵn sàng chịu tù đày hay tử đạo để bảo vệ đức tin đã cùng vật lộn với chính những câu hỏi mà chúng ta đang đặt ra. Nếu bỏ qua toàn bộ lịch sử ấy, chúng ta không chỉ từ chối sai lầm của quá khứ mà còn từ chối cả sự khôn ngoan mà Đức Chúa Trời đã ban cho Hội Thánh qua nhiều thế hệ.

Ngay từ Tân Ước, chúng ta đã thấy thần học không hình thành trong phòng học mà giữa những biến cố rất thực tế. Công đồng Giê-ru-sa-lem trong Công vụ 15 không diễn ra vì các sứ đồ muốn tranh luận học thuật. Họ phải đối diện với một khủng hoảng: người ngoại có cần chịu phép cắt bì để được cứu không? Chính nhu cầu mục vụ đã thúc đẩy Hội Thánh suy nghĩ thần học. Đây là một quy luật sẽ lặp đi lặp lại trong suốt lịch sử. Hầu như không có giáo lý lớn nào được phát triển trong khoảng trống; chúng thường xuất hiện khi Hội Thánh phải trả lời một vấn đề cụ thể.

Điều này dẫn chúng ta đến một nhận xét rất quan trọng: phần lớn thần học là phản ứng trước các câu hỏi của từng thời đại. Chẳng hạn, khi có người phủ nhận thần tính của Đấng Christ, Hội Thánh buộc phải nghiên cứu kỹ Kinh Thánh để xác định Ngài là ai. Khi có người phủ nhận nhân tính thật của Ngài, Hội Thánh lại phải làm điều tương tự. Khi cuộc tranh luận chuyển sang ân điển và ý chí con người, thần học về sự cứu rỗi phát triển mạnh. Điều đó không có nghĩa giáo lý được "phát minh" vào thời điểm ấy; đúng hơn, giáo lý được diễn đạt rõ ràng hơn để đáp lại những thách thức mới.

Một sai lầm phổ biến của người hiện đại là nghĩ rằng mình có thể đọc Kinh Thánh hoàn toàn độc lập với lịch sử. Tuy nhiên, chính việc chúng ta biết sách nào thuộc Kinh Thánh, tin tín điều nào về Ba Ngôi, hay tuyên xưng Đấng Christ vừa hoàn toàn là Đức Chúa Trời vừa hoàn toàn là con người đều là kết quả của một tiến trình lịch sử dài. Điều này không có nghĩa lịch sử đứng trên Kinh Thánh. Ngược lại, lịch sử ghi lại cách Hội Thánh nhiều lần quay trở lại Kinh Thánh để phân định trước các tranh luận. Học lịch sử không thay thế việc đọc Kinh Thánh; nó giúp chúng ta thấy người đi trước đã đọc Kinh Thánh như thế nào, họ đúng ở đâu, sai ở đâu và vì sao.

Có một cám dỗ mà nhà sử học gọi là "chủ nghĩa hiện tại" (presentism). Đó là thói quen đánh giá quá khứ hoàn toàn bằng tiêu chuẩn của hiện tại. Chúng ta rất dễ đọc Augustine như thể ông sống ở thế kỷ XXI, hoặc trách Luther vì không giải quyết những câu hỏi mà chỉ đến thế kỷ XX mới xuất hiện. Nhưng mỗi nhà thần học đều sống trong một bối cảnh riêng: ngôn ngữ, chính trị, triết học, văn hóa và những cuộc khủng hoảng rất khác nhau. Nếu không hiểu bối cảnh ấy, chúng ta rất dễ hiểu sai cả con người lẫn tác phẩm của họ.

Ví dụ, nhiều người biết Calvin qua học thuyết tiền định, nhưng quên rằng ông sống trong một châu Âu đầy biến động sau Cải Chánh, nơi vấn đề cấp bách là làm sao xây dựng một Hội Thánh trung thành với Kinh Thánh sau nhiều thế kỷ dưới hệ thống cũ. Augustine thường được nhớ đến vì cuộc tranh luận với Pelagius, nhưng nếu ông không sống trong bối cảnh ấy, có lẽ nhiều tác phẩm nổi tiếng về ân điển cũng đã không được viết theo cách chúng ta biết hôm nay. Điều này không nhằm biện minh cho mọi kết luận của họ; nó giúp chúng ta hiểu vì sao họ đặt những câu hỏi mà họ đã đặt.

Lịch sử Hội Thánh cũng dạy chúng ta một bài học về sự khiêm nhường. Có những thời kỳ mà gần như toàn bộ thế giới Cơ Đốc đồng thuận về một vấn đề. Cũng có những thời kỳ mà Hội Thánh chia rẽ sâu sắc. Có những quan điểm từng rất phổ biến rồi dần bị từ bỏ. Có những cách giải thích từng bị xem nhẹ nhưng về sau lại được đánh giá cao hơn. Điều đó nhắc chúng ta rằng việc nghiên cứu thần học không chỉ là thu thập câu trả lời, mà còn là học cách lắng nghe. Chúng ta lắng nghe Kinh Thánh trước hết, nhưng cũng lắng nghe tiếng nói của các thế hệ đi trước, vì họ thường nhìn thấy những điều mà thời đại của chúng ta dễ bỏ qua.

Điều quan trọng hơn cả là phải phân biệt giữa thẩm quyền và giá trị. Trong thần học Tin Lành, Kinh Thánh là thẩm quyền tối hậu. Điều đó không đồng nghĩa với việc lịch sử Hội Thánh không có giá trị. Các Công đồng Đại kết, các Giáo phụ, các nhà Cải Chánh hay các thần học gia hiện đại không có cùng thẩm quyền với Kinh Thánh, nhưng họ là những nhân chứng quan trọng cho thấy Hội Thánh qua các thời đại đã hiểu và bảo vệ đức tin như thế nào. Từ chối lắng nghe họ không khiến chúng ta trung thành với Kinh Thánh hơn; đôi khi chỉ khiến chúng ta lặp lại những sai lầm mà Hội Thánh đã giải quyết từ hàng thế kỷ trước.

Có lẽ hình ảnh phù hợp nhất là một cuộc chạy tiếp sức. Mỗi thế hệ tín hữu nhận lấy cây gậy từ thế hệ trước, chạy phần đường của mình rồi trao lại cho thế hệ sau. Không ai bắt đầu từ vạch xuất phát. Chúng ta thừa hưởng bản Kinh Thánh, các bản dịch, ngôn ngữ thần học, tín điều và kinh nghiệm của những người đi trước. Đồng thời, chúng ta cũng có trách nhiệm kiểm tra mọi điều ấy dưới ánh sáng của Kinh Thánh. Đây không phải là sự bảo thủ mù quáng, cũng không phải là sự đổi mới vì thích mới; đó là tinh thần của Hội Thánh qua nhiều thế kỷ: Ecclesia reformata, semper reformanda – "Hội Thánh đã được cải chánh và luôn cần tiếp tục được cải chánh theo Lời Đức Chúa Trời."

Từ chương sau, chúng ta sẽ bắt đầu bước vào thế kỷ I. Chúng ta sẽ gặp một Hội Thánh rất khác với nhiều hình dung hiện đại: không có nhà thờ nguy nga, không có Kinh Thánh đóng thành một cuốn như ngày nay, không có thần học hệ thống, không có danh xưng "Công giáo", "Chính Thống", "Tin Lành". Chỉ có những cộng đồng nhỏ bé, thường bị bách hại, đang cố gắng sống theo lời dạy của Chúa Giê-xu và các sứ đồ trong một Đế quốc La Mã rộng lớn. Chính từ môi trường ấy, những nền móng đầu tiên của thần học Cơ Đốc được hình thành.

Kết luận

Lịch sử Hội Thánh không phải là câu chuyện về việc con người dần thay thế Kinh Thánh. Đó là câu chuyện về việc các thế hệ tín hữu, với tất cả giới hạn và ân tứ của mình, đã không ngừng quay trở về Kinh Thánh để trả lời những câu hỏi mới của từng thời đại. Có lúc họ thành công đáng kinh ngạc, có lúc họ phạm sai lầm nghiêm trọng. Nghiên cứu lịch sử không buộc chúng ta phải đồng ý với mọi kết luận của họ; nó giúp chúng ta hiểu hành trình mà Hội Thánh đã đi qua, để khi đối diện những câu hỏi hôm nay, chúng ta biết mình đang đứng ở đâu trong dòng chảy ấy.

❦
Hết chương 22 · Cảm ơn bạn đã dành thời gian tra xét.

Tìm một chương sách

Không gian đọc của bạn

Cỡ chữ

20 px

Màu trang